محدوده های شهری از مواردی است که به شدت از عدم توجه به مباحث اقتصادی لطمه دیده است.
تقریبا در تمامی شهرها محدوده های نهایی با محدوده طرح منطبق نیست. به طور متوسط 3 تا 20 درصد ساخت و ساز در خارج محدوده اتفاق افتاده و 5 تا 40 درصد اراضی در داخل محدوده ساخته نشده باقی مانده است.بررسی ها نشان می دهد که این مغایرت ها ضمنا در هیچ یک از شهرها به علت اشتباه مطالعات و برنامه ها در انتخاب محدوده های شهری نبوده و در اغلب طرحها انتخاب جهات توسعه منطقی انجام شده است و علت اصلی این مغایرت ها ناشی از تنش های اقتصادی است که از نفس تعیین محدوده شهری نشأت می گیرد. بدین ترتیب که با تغیین محدوده، تمامی اراضی که داخل این حد می شوند، دارای اضافه ارزش می گردند و این اضافه ارزش باعث می شود که گروهی از شهروندان توان این که این گونه اراضی را از دست بدهند و اجبارا به مناطق حاشیه ای شهر رانده شده و ساخت و سازهای خارج از محدوده را شکل دهند. در صورتی که اگر چنین اضافه ارزشی برای اراضی داخل محدوده ایجاد نمی شد، ساخت و سازها در همین مناطق شکل می گرفت. یعنی اگر محدوده ساخت و سازهای غیرمجاز، داخل محدوده قرار گرفته و اراضی داخل محدوده خارج آن واقع می شد، عکس این عمل اتفاق می افتاد.
در انگلستان برای حل این معضل بر اساس قوانین برنامه ریزی و توسعه (1) قیمت اراضی از زمان انجام طرح ثابت نگه داشته می شود، بدین ترتیب که خسارت اراضی ای ک دچار کاهش قیمت شده، پرداخت و اضافه ارزش دیگر اراضی دریافت می شود.
ضرورت و اهمیت تحقیق
1-3- عوامل کالبدی مؤثر (در عدم تحقق طرح های جامع شهری)
برنامه ریزی صلب و خشک طرحهای شهری در ارتباط با ساختارهای کالبدی شهر نیز فاقد انعطاف است و در نتیجه در بسیاری موارد در اثر مقاومت این ساختارها (مشکلات اجتماعی) طرح ناچار به پذیرش شکست خواهد بود. ذیلا چند نمونه از این گونه رفتارهای ناهنجار در ارتباط با ساختارهای کالبدی آورده میشود.
1-3-1- عدم توجه به خواست ها و نقش مردم در شکل گیری شهر
با شروع عصر صنعت و هجوم گروه کثیری از روستاییان به شهرها و در نتیجه رشد فوق العاده جمعیت، نظام شهری رایج در هم شکست و اغتشاش و بی نظمی بر شهر حاکم شد. منشور آتن در این مورد می گوید:
فرارسیدن عصر ماشین، باعث دگرگونی تفصیلی در رفتار انسانی، در طریقه پخش و توزیع آنها در سرزمین ها و همچون در اقدام های آنها شده است.گرایش لجام گسیخته به متمرکز شدن در شهرها از سرعت ماشین کمک می گیرد. این تکامل تهاجمی هیچ گاه سابقه نداشته و در نتیجه هرج و مرج به شهرها راه یافته است .
با این تفکر شهرسازی معاصر که معتقد بود نظم موجود در شهرهای پیش از صنعت به علت هرج و مرج ناشی از توسعه لجام گسیخته عصر صنعت درهم ریخته است، برای بازیافتن نظم شهری از دست رفته دست به عمل زد و برنامه ریزی شهری را تدوین نبود که قصد داشت تمام و کمال شهر را نظام بخشد و در اختیار گیرد.کوشش برای برنامه ریزی کامل که عمده ترین ویژگی شهرسازی معاصر است به دو قسمت عمده با شکست مواجه شده است.
اولین عامل، بی توجهی به این مطالب است که اصولا برنامه ریزی کامل شهری ممکن نیست
دومین عامل که شهرسازی مدرن را با شکست مواجه ساخت، عدم توجه به اساسی ترین اصل در شکل گیری شهرهای (مناسب زیست) دوران ماقبل صنعت است.در این شهرها نظم حاصل، ناشی از برنامه ریزی مدون قبلی نیست، بلکه حاصل شکل متکاملی از دخالت شهروندان در شکل گیری شهر است که در محدوده مجموعه ای از سنن و رسوم – که به مثابه راهبردهای اساسی و استخوانبندی شهری است – عمل می نماید.
اصولی مانند احترام به حقوق دیگران، رعایت امکان پذیری توسعه گذرها، رعایت عرض های مناسب هر بخش از معابر، توجه به لزوم حرکت آب و احیانا فاضلاب و …
1-3-2- تراکم ساختمانی ثابت
در طرحهای شهری در پی یک سلسله برآورد – با تعیین تراکم جمعیتی و سطح هر بخش شهری در نهایت تراکم ساختمانی خاصی برای هر یک از بخشها تعیین می شود و این تراکم فارغ از ویژگی تفکیکی های مختلف برای تمامی آنها لازم الاجرا اعلام می شود. بررسی تراکم ساختمانی در شهرهای ارزشمند قدیمی نشان می دهد که تراکم ساختمانی هر زمین با توجه به عوامل دیگری شکل می گرفته است که ذیلا به برخی از آنها اشاره می شود:
یک – تراکم ساختمانی از شکل زمین تبعیت می کرده است.
دو – تراکم ساختمانی کاملا در ارتباط با مباحث اقتصادی قرار داشته قیمت زمین و احداث بنا در آن نقش اساسی داشته است.
سه – تراکم ساختمان از مسایل اقلیمی تأثیر می پذیرفته است.
چهار – ویژگیهای متفاوت شهروندان در بخشهای مختلف شهر و در زمانهای مختلف بر تراکم ساختمانی مؤثر بوده است.
در حالی که، طرحهای شهری جدید با تثبیت تراکم ساختمانی ( در بخشهای مختلف شهری برای تمام اراضی با خصایص متفاوت) عملا در مقابل بسیاری از اصول بنیادی و تمایلات منطقی شهروندان قرار می گیرند و اجبارا تحقق برنامه های شهری را در این مورد غیرممکن می سازند. در نتیجه همان طور که در نمونه های مورد بررسی مشخص شد، عملا در هیچ شهری تراکمهای ساختمانی پیشنهادی شکل نگرفته است.
سوالات و فرضیات تحقیق
1-4- نیاز به ارزیابی اثرات برنامه ریزی طرح جامع
• تاثیر برنامه ریزی چیست؟
• چگونه این موضوع یکی از دغدغه های برنامه ریزی است؟
• نتایج فرآیند برنامه ریزی در تغییرات اجتماعی ، رفاه و سلامت جامعه چیست ؟
• چه چیزی تغییر خواهد کرد ؟
• در اثر این تغییر چه نتایجی حاصل خواهد شد ؟
• چه کسانی بهره مند می گردند ؟
• چه کسانی آسیب خواهند دید ؟
اهداف تحقیق
1-5- برنامه ریزی واقع گرا منطبق به نیازهای اجتماعی
هدف تجزیه و تحلیل اهمیت و محتوای ارزیابی اثرات اجتماعی در برنامه ریزی طرح جامع شهری است. ارزیابی اثرات اجتماعی ، تلاشی نظام مند برای شناسایی و تجزیه و تحلیل اثرات اجتماعی یک پروژه و یا طرح پیشنهادی روی فرد ، گروه های اجتماعی و یا کل اجتماع ، پیش از فرایند تصمیم گیری است.
اثرات اجتماعی برنامه های شهری به عوامل مختلفی مانند کیفیت مسکن ، خدمات محلی و محیط زندگی ،
ارتقاء ویژگیهای شهری ، جدایی های قومی و نژادی و . . . اشاره می کند .
روش تحقیق
1-6- روش: توصیفی ـ تحلیلی
مراحل تجزیه و تحلیل ، نظارت و مدیریت پیامد های اجتماعی در نظر گرفته شده ، اعم از پیامدهای مثبت یا منفی که ناشی از مداخلات برنامه ریزی شده (سیاست ها ، برنامه ها ، طرح ها و پروژه ها) و هر فرآیند تغییرات اجتماعی که توسط مداخله گران صورت می پذیرد
پیشینه موضوع
ارزیابی اثرات برنامه توسعه طرح های شهری بر آسیب های اجتماعی را می بایست در چارچوب دیدگاه ها و ارزش های مختلف ذینفعان این طرح های توسعه به کار گرفت . روش ارزیابی اثرات رویکردی کثرت گرا داشته ، به شکلی که می تواند این تاثیرات را در هر دو جنبه کمی وکیفی مورد تجزیه و تحلیل قرار دهد.
نیاز به ارزیابی اثرات در برنامه ریزی شهری فنلاند
هدف اولیه ارزیابی تاثیرات اجتماعی در برنامه ریزی شهری ، ارزیابی آثار این برنامه ها بر روی کیفیت زندگی و رفاه شهروندان است . از اواخر دهه 90 میلادی ابعاد اجتماعی برنامه ریزی شهری به عنوان یکی از پیامدهای سیاست های شهری مورد توجه قرار گرفت . دلایل متعددی برای این امر وجود داشت از جمله تغییر در قانون ، تغییرات ساختاری در توسعه شهری و اقتصادی و تفکیک فضایی . همچنین بحث در مورد سیاست های شهری ، زمینه های جدید فکری در خصوص پایداری اجتماعی شهرها را ایجاد نمود . سازگاری اجتماعی توسعه شهری به عنوان یکی از پیش شرط های موفقیت طرح های توسعه شهری دیده می شود . تمامی دلایل ذکر شده در بالا ، موجب ایجاد یک حمایت سیاسی برای توسعه ارزیابی اثرات اجتماعی در برنامه ریزی شهری گردیده است . ارزیابی آثار زیست محیطی ابزاری کاملا جدید در خط مشی سیاست های زیست محیطی فنلاند است قانون ارزیابی اثرات زیست محیطی با قدرت در سال 1994 میلادی به اجرا درآمد . سیستم ارزیابی اثرات زیست محیطی فنلاند شامل یک روش ارزیابی جامع با شیوه های مشارکتی برای دستیابی به آرمانهای استراتژیک و عمومی ارزیابی اثرات اجتماعی می باشد . اصلاحیه قانون قدیمی و گنجاندن الزامات ارزیابی اثر در برنامه ریزی کاربری اراضی در سال 1994 میلادی انجام پذیرفت . علت این امر عدم وجود این شرایط بصورت جدی در شیوه قدیمی برنامه ریزی بود . تامل برای احیای قانون برنامه ریزی جهت ارزیابی اثرات در برنامه ریزی شهری بصورت واقعی صورت پذیرفت . قانون کاربری اراضی که در سال 2000 میلادی به اجرا درآمد ، اصلاحات بسیاری را به ارمغان آورد . این قانون مقررات جدیدی را برای مراحل مختلف برنامه ریزی معرفی نمود . تغییر معیارهای کیفی و روش های بازبینی و افزودن شفافیت و ارتباطات مورد نیاز از دستاوردهای آن بود . یکی از ابزارهای اساسی برای رسیدن به این اهداف ارزیابی اثرات بود . با توجه به قانون کاربری اراضی [ 8 ] می بایست بررسی های کامل در خصوص اثرات بالقوه زیست محیطی طرح ها ، شامل مفاهیم اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی و دیگر آثار صورت پذیرد . به همین علت اثرات اجتماعی بطور جداگانه در قانون ذکر گردیده است .
بتدریج پس از اجرای قانون جدید ، تاثیر شیوه های ارزیابی توسعه یافته و شناخت نسبت به ابعاد اجتماعی نیز بیشتر شد . در برخی شهرها دفاتر برنامه ریزی کاربری اراضی کار عملی بر روی پروژه های خاص ارزیابی اثرات اجتماعی را آغاز نمودند .
این ابتکار بخصوص از سوی سیاستمداران محلی تشویق گردید . با توجه به قانون برنامه ریزی کاربری اراضی ، هنگام بررسی آثار برنامه علاوه بر توجه به سایر عوامل موثر ، توجه اصلی می بایست قبل از انجام مطالعات، معطوف به وظایف و اهداف برنامه باشد .
هیچ استانداردی برای تدوین پیش نویس یک گزارش ارزیابی وجود ندارد . روش و محتوای گزارش های ارزیابی بسته به ویژگیهای محلی و همچنین ماهیت و اهمیت طرح متفاوت خواهد بود .
فصل دوم
برنامه ریزی

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

2-1- مقدمه
‏ در آستانه ورود به بحث های اصلی در ارتباط برنامه های طرح شهری برای زمینه سازی لازم جهت مطرح نمودن ساختار و محتوای برنامه ریزی های شهری، نیازمند روش ساختاری یا راهبردی هستیم تا با پایه نظری برنامه ریزی بطور عام و برنامه ریزی طرح های شهری به شکل خاص آشنا می شویم . اگر چه ‏این امر، نیازمند مطالعات متعدد است ، اما در اینجا به شکل اجمالی به این موضوع خواهیم ‏پرداخت و در ادامه سعی خواهد شد تا زمینه برای ورود به مبحث اصلی فراهم گردد.
1-
2-2- پایه های مبانی برنامه ریزی
‏ پیترهال ، از نظریه پردازان بنام دنیا، برنامه ریزی را اصولا نوعی مدیریت برای سیستم های ‏بسیار پیچیده تلقی میکند (پیتر هال 1381،ص.15) در عین حال، از میان تعاریف مورد ‏قبول در منابع معتبر ، از جمله برنامه ریزی را یک فعالیت اجتماعی یا سازمانی آگاهانه ‏برای توسعه راهبردهایی بهینه از فعالیت های آ تی، در جهت دستیابی به مجموعه ای از ‏اهداف مورد نظر،برای پاسخ گویی ویا حل مشکلات مورد نظر تعریف کرده اند.
‏برنامه ریزی فرایندی نظام یافته یا سیستماتیک در زمینه های پیچیده ای است که، از یک سو،‏با پدیده های قدرت ، تعهد ، و از سوی دیگر، با تخصیص منابع لازم در جهت اجرای ‏راهبرد ‏های انتخاب شده همراه است (د‏انشپور 1382،ص14). بر‏اساس این تعریف، برنامه ریزی، مربوط به انتخاب راهی و یا گزینه ای است، از میان راه حل ها و گزینه های منطقی مختلف که برای آینده قابل دستیابی احتمالی هستند، به ‏روش علمی انتخاب شده باشند. در فرایند برنامه ریزی، سپس باید اطمینان حاصل نمود که ‏راه حل، یا راه حل های پیشنهادی، در عمل به اجرا گذاشته خواهند شد که البته این امر‏خود ‏مستلزم تخصیص منابع است. به همین علت است که فرایند برنامه ریزی را نباید تنها ‏به پیدا کردن راه حل محدود نمود؛ بلکه مشخص نمودن گزینه های منتخب برای حل یک معضل باید با مرحله تعیین هزینه ها و منبع تامین آنها همراه و همزمان باشد. حال می توان نتیجه گرفت که چون برنامه ریزی فعالیتی است که از یک طرف به تصمیم گیری و از ‏طرف دیگر به تخصیص منابع مربوط می شود، بنابراین فعالیتی سیاسی محسوب می شود (د‏انشپور، 1382)
‏ از سوی دیگر، باید به این نکته توجه نمود که تئوری تصمیم در واقع متشکل از ‏مجموعه ای از اطلاعات و مهارت ها و ابزارهای تحلیلی است که برای تصمیم گیری به کار گرفته می شود. انسان به کمک این عوامل گزینه های مناسب و میزان اثر بخشی آنها را ‏تحلیل می کند و سرانجام گزینه مطلوب را برمی گزیند. مهم ترین عنصر در مفهوم تصمیم گیری ، مشخص کردن میزان اطمینان پذیری و خطر پذیری (ریسک)انتخاب گزینه است . تصمیم، همواره همراه با عدم اطمینان است. یعنی اینکه هر گزینه ای را که ما، از میان گزینه های متعدد و متفاوت انتخاب می کنیم، آن گزینه ما را تنها به سوی یک نتیجه خاص ‏سوق می دهد و به عبارتی معادل یک انتخاب از میان نتایج گوناگون است. در واقع، بدین ترتیب، تعداد بی شماری از گزینه ها و نتایج ناشی از آن گزینه ها حدف می شوند (سعیدنیا 1382،ص.8-7).
2-3- ویژ گی های برنامه ریزی
‏ نکته قابل توجه دیگر آنست که، اگر برنامه ریزی را نظام و سیستمی بدانیم که به سوی تصمیم های اجتماعی و سیاست های عمومی جهت گیری کرده است ؛ بنابراین می توان بین ‏فعالیت های برنامه ریزی و نا برنامه ریزی تمایز قائل شد و از این طریق جنبه های ‏دیگری از برنامه ریزی را تعریف کرد. در دستیابی به این مقصود می توان به موارد زیر اشاره کرد:
• برنامه ریزی فعالیتی کاملآ عمومی است، چرا که برای تاثیر گذاری بر اعمال افراد، ‏گروه ها، سازمان ها، و دولت ها انجام می گیرد.
برنامه ریزی صرفآ تصور و تخیل در مورد آ ینده ای آرمانی و دلخواه نیست و تشخیص ‏تفاوت بین برنامه ریزی و تفکر آرمان باور بسیار اهمیت دارد. برنامه ریزی، وضعیت شرایط ‏مطلوب و دلخواه در آ ینده را در نظر می گیرد و برخلاف آرمان گرایی تخیلی، ابزارها و ‏اقدامات لازم برای دستیابی به آن را نیز مشخص می کند. بدین ترتیب، تفکر در مورد ‏راهبردهای تغییرات احتمالی در شرایط اجتماعی، محیطی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، و ‏…، بدون قصد و عزم اجرای آنها، یا بدون دارا بودن قدرت و منابع لازم و کافی برای پیش برد آنها، هرچند مفید باشند، اما به هر حال برنامه ریزی به شمار نمی رود.
• ‏ برنامه ریزی متوجه و مربوط به زمان حال نیست: هرچند که ارتباط دقیق آن با زمان ‏آ ینده ‏نیز جای گفت وگو دارد. به هر حال، برنامه ریزی با عمل در آ ینده(که خود با عنصر مهم سیاست گذاری سر وکار دارد) روبرو است؛ یعنی به پیش بینی و مهار اعمال و فعالیت های انسانی و محیطی در حال و آ ینده، می پردازد.
• برنامه ریزی هیچ وجه مشترکی با رویکردهای مبتنی بر آزمون و خطا ندارد. البته ‏این بدان معنا نیست که برنامه ریزی نمی تواند شامل تجربه باشد، بلکه اصول پایه ‏برنامه ریزی ایجاب می کند که کسب تجربه در بستری علمی، راهبردی و بشکلی آگاهانه ‏انجام گیرد ‏.
• برنامه ریزی محدود به تولید برنامه نیست و با توجه به اهمیت اجرای برنامه ها، ‏اتصال بین برنامه ریزی، مدیریت و عمل بسیار مهم و حیاتی است.
• ‏ بنابراین برنامه ریزی باید در برگیرنده ار‌اده، قدرت و تعهد باشد؛ تا بتواند نتایج ‏برنامه را که به زبان عملیاتی ترجمه می شود و آن گاه به سیاست ها، پیشنهادها، برنامه های ‏عملیاتی، و پروژه ها تبدیل می گردد، به نتیجه ای موفقیت آمیز، یعنی اجرا، ( و در بهترین ‏حالت به اجرایی موفقیت آمیز )، برساند.
با وجود آنکه ارائه تعریفی کامل از برنامه ریزی به دلیل ماهیت سیستماتیک و چند ‏بعدی و نیز، دورنمای کل نگر و ویژگی های تغییر یابنده و پویای آن بسیار دشوار است؛ اما ‏می توان برخی از زمینه های مشترک تعاریف و تفاسیر گوناگون از برنامه ریزی ، به عنوان ‏مفهومی عمومی را بدین صورت بیان کرد:
• برنامه ریزی عمدتآ با آینده کوتاه، میان و بلند مدت سروکار دارد. ولی باید به این نکته ‏بسیار مهم نیز توجه نمود که، خصوصیت آ ینده گرا بودن برنامه ریزی، خود، تا حدودی ‏نوعی تناقص را به نمایش می گذارد؛ زیرا، از یک سو باید به معنای کوششی در جهت ‏افزایش اطمینان خاطر در مورد آ ینده تلقی شود و عمل کند و از سوی دیگر، آ ینده ای که برنامه ریزی مدعی پیش بینی و کنترل آن است به میزان قابل توجهی دارای ماهیت ‏ پیشگویی ناشدنی بودن و همراه و هم پیوند با احتمالات است.
• برنامه ریزی با انتخاب از میان گزینه ها و اختیارهایی که برای آ ینده قابل تصور است، ‏سروکار دارد. در واقع به دلیل پیچیده و احتمالاتی بودن رفتار سیستم های زیستی انسان ، ‏باید به تولید روش ها و مسیرهای ویژه ای پرداخت تا مناسب ترین و ممکن ترین گزینه ها ‏برای اجرا انتخاب گردند.
• ‏ هانگونه که قبلآ گفته شد، برنامه ریزی با تخصیص منابع سروکار دارد . چون برنامه ریزی نوعی فعالیت تخصیص دهنده منابع و فعالیت تصمیم گیری است، پس ‏فعالیتی سیاسی به شمار می رود. با این تعریف، برنامه ریزی با هدف به کارگیری همراه با ‏کفایت، تدبیر، هوشمندی و دلسوزی منابع جامعه، جلوگیری از زیاده روی های بخش دولتی، ‏عمومی و خصومی، و کاهش تنش و کشمکش بین نیازها و اعمال افراد‏،گروه ها و سازمان های موجود د‏ر جامعه، کوشش د‏ر حل مشکلات و تسکین نابرابری ها شکل گرفته، و ‏مورد استفاده گسترده قرار گرفته است.

• برنامه ریزی، در سطح عمومی و گسترده، کوششی آگاهانه است. این کوشش عمدتآ از ‏طریق نهادهای مردم سالار (دموکراتیک) و در جهت دستیابی به اهدافی مشخص یا حل ‏معضلاتی ویژه انجام می گیرد (دانشپور، 1382،ص.15-14).
در زمینه سیاست گذاری عمومی ، همان گونه که پیشتر تشریح شده، برنامه ریزان طرح های شهری ‏با مسائل ساده یا سازمان نیافته مواجه نیستند. مسائلی که در این قلمرو در برابر آنان قرار می گیرد، مسائل پیچیده و سازمان یافته ای هستند که رتیل و وبر از آنها با عنوان مسائل شهریر یاد می کنند.
‏مسائل شهریر در مفهوم داتی خود شر نیستند. به این دلیل این نام بر آنها اطلاق می شود که وقتی کسی سعی در حل و فصل آنها می کند، پیچیده تر می شوند. برای مسائل شهریر ، ‏هشت ویژگی عنوان شده است ( اسدی 1382،ص.27)
1- برای مسائل شریر مدل و فرمول بندی مشخص و قطعی وجود ندارد.
2- فرمول بندی و فهم مسئله ای شریر، مترادف با حل آن است.
3- برای مسئله راه حل درست یا غلط وجود ندارد. راه حل ها فقط می توانند نسبت به یکدیگر و سیستم ارزشی که در آن بکار رفته اند ، به طور نسبی خوب یا بد باشند .
4- زمانی که مسئله شریر حل شد، دیگر راهی برای شناخت آن وجود نخواهد داشت. در ‏نتیجه به شناخت و آگاهی دائم از این گونه مسائل نیاز است و همیشه برای بهبود ‏راه حل های پیشنهادی قلمروهایی وجود دارد.
5- تعداد روش های ممکن دارای کاربرد برای حل مسائل شریر نامحدود است.
6- تفاسیر زیادی از مسائل شریر وجود دارد که بسته به تفاسیر انتخاب شده راه حل ها نیز تفییر می کند.
7- وقتی یک بار راه حلی برای مسئله شریر آزمایش شد، آن راه حل دیگر تکرارشدنی (در موقعیت های مشابه دیگر) نخواهد بود. چیزی که انجام شده، به هر حال انجام شده است. بدون شباهت به علوم تجربی، روش آزمون و خطایی که بتوان دنبال کرد وجود ندارد.
‏ آنچه مشخص و بارز می نماید، این واقعیت است که مشکلات درعرصه برنامه ریزی طرح شهری بیشتر ناشی از ماهیت در هم تنیده و پیچیدگی سازمان یافته مسائل است ؛ به طوری که مسئله ای در حوزه ای خاص ممکن است آ ثار بازدارنده ای در حوزه های دیگر در اجرا ‏داشته باشد. این آثار نیز می توانند به گونه ای تغییر و تکثیر شوند که سیستم را از حالت ‏پیش بینی شدنی و پایدار خارج کند. عده ای از محققان از این وضعیت و شرایط با عنوان پیوندهای محیطی یاد می کنند و اوضاع این چنین محیط هایی را در هم ریخته و ‏آشوبناک می انگارند (اسدی ١٣٨٢،ص.٢٧ ‏).
‏برنامه ریزی و مدیریت شهری د‏ر عرصه عمومی(زندگی شهری) با اهداف کلانی مانند، ‏رفاه، عدالت، توسعه پایدار، امنیت و سلامت جامعه سروکار دارند. این در حالی است که ‏شرایط زندگی در حال و آینده اغلب مبهم و غیرشفاف است. از سوی دیگر، مجموعه ای از ‏عوامل ذی نفع و ذی نفوذ، با منافع گروهی یا خصوصی، در تقابل با برنامه ریزی و مدیریت ‏شهری قرار می گیرند. همین چند گانگی و حتی تناقض و تضاد منافع، موقعیت را ییچیده تر ‏و غیر قابل پیش بینی تر می سازد. هنگامی که د‏ر این شرایط انتخاب گزینه مناسب پیش ‏روی قرار می گیرد، این وضعیت یا موقعیت حساس به معنی وجود قدرت و اراده اتخاد ‏تصمیم در انتخاب استراتژیک یا راهبردی تلقی می شود. به همین دلیل است که سرانجام در وضعیت های بحرانی، پس از آزمون و خطاهای بسیار، طرح های جامع سنتی اعتبار خود را از دست ‏می دهند و طرح های راهبردی (استراتژیک) به عنوان شیوه کارآمد برنامه ریزی و مدیریت ‏شهری انتخاب می شوند (اسدی 1382؛ براتی و دیگران ٣٨٨ ‏ا ).
‏ برنامه ریزی شهری، ضمن اشاره به یک عنصر فضایی و جغرافیایی، بدنبال هدف خلق ‏یک ساختار بهتر از مجموعه فعالیت ها (کاربری های اراضی) است، که به هرحال شرایط را از وضع موجود بدون برنامه به سوی موقعیت بهتری سوق می دهد در مجموع می توان گفت که ‏برنامه ریزی طرح شهری (برنامه ریزی منطقه ای) حالت خاصی از برنامه ریزی به شکل عمومی ‏است، با این تفاوت که عنصر فضا در مرکز آن قرار دارد و تنها زمانی معنی دار خواهد بود که ‏در اوج خود به یک بیان مصور فضایی منجر شود (پیتر هال 1381،ص.5).
‏برنامه ریزان امروزه اعتقادی به پیش بینی ها و برنامه های بلندمدت سیستمی و خرد گرا ‏و از جمله طرح جامع بدون برنامه ندارند. در مقابل، برنامه های کوتاه مدت محلی اعتبار بیشتری ‏یافته اند؛ به صورتی که حتی در زمینه برنامه ریزی استراتژیک گاهی رهیافت ها یا تاکتیک ها ‏از استراتژی ها فراتر می روند. تفاوت عمده طرح های توسعه شهری استراتژیک با طرح های ‏جامع، در قابلیت اجرایی فراوان این طرح هاست. زیرا در اینگونه طرح ها، در هر زمان، و بنا ‏به هر ضرورت، می توان و می بایست برای انتخاب گزینه های مناسب دیگر آمادگی داشت.
‏ این نگرش در عرصه های حفظ سلامت محیط، حمل و نقل، ساخت و ساز و سرمایه گذاری ‏عمرانی و توسعه های بی رویه، کارایی بیشتری از خود نشان می دهد و فعال تر و سازنده تر ‏عمل می کند. به همین جهت طرح های استراتژیک که از دهه 1970 بسیار مورد توجه ‏شرکت های سرمایه گذار بخش خصوصی قرار گرفته و به موفقیت بسیاری دست یافته ‏بودند، در دهه 1980 ‏وارد عرصه مدیریت عمومی شدند (سعیدنیا 1382،ص.9)
2-4- نتیجه گیری
‏ با اینکه وجوب برنامه ریزی بویژه برنامه ریزی های فضایی برای بسامان نمودن شرایط محیطی ‏با هدف بهره گیری بهینه از منابع موجود و به حداکثر رساندن بهره برداری از آن منطقی و ‏کاملآ قابل قبول بنظر میرسد، ولی خود برنامه ریزی دچار نوعی تناقض بنظر میرسد، زیرا ‏موظف به پیش بینی عواملی است که ماهیتی پیش بینی ناپدیر دارند در حالی که شهر، خود، ‏پدیده ای بسیار پیچیده و بقول برخی از صاحب نظران، شناخت ناپدیر است. ولی آیا می ‏توانیم با توسل به اینگونه بهانه ها خود را بی نیاز از برنامه ریزی طرح های شهری و فرا شهری بدانیم؛
گذشت زمان نشان داده که فضاهای شهری امروزه نیاز بیشتری به ساماندهی و‏سامان یابی دارند، زیرا بسیار پیچیده تر از فضاهای شهری در یک قرن پیش هستند. امروزه ‏جوامع شهری و شرایط حیات انسانی نیز بسیار پیچیده تر شده اند. تعریف برنامه ریزی و برنامه ریزی طرح های شهری به عنوان بخشی از مقوله کلی تر برنامه ریزی فضایی، ایجاب می کند که در فصل بعدی به جنبه های مهم مبانی نظری برنامه ریزی شهرسازی پرداخته می شود .
فصل سوم
برنامه ریزی طرح جامع از بعد نظری
3-1- مقدمه
‏ هر علمی برای استقرار و بقا و کمال خود نیاز به مبانی پایه نظری دارد. برنامه ریزی طرح های شهری هم مبتنی بر پایه های نظری است و برای اشراف به این دانش و ارزیابی آن و همینطور اعمال اصلاحات لازم و کافی باید با این پایه ها نیز آشنا شد. در اینجا و در دنباله مباحث ‏مطرح شده در فصل پیشین، هرچند آشنایی با مبانی نظری برنامه ریزی طرح های شهری در این ‏فرصت کم قابل احصاء به شکل کامل نیست، اما تا جایی که به موضوع این پژوهش مربوط ‏می شود، می توان مباحثی در این باره را، در مورد خاص مبانی نظری شهرسازی، یا همان برنامه ریزی طرح های شهری، مطرح نمود.
3-2- ساختار تصمیم گیری
‏برای ورود به بحث برنامه ریزی طرح های شهری (شهرسازی) در هر سطح و مقیاسی ، بهتر است از ‏پایه های نظری یا تئوریک این دانش، شروع کنیم. ولی ابتدا به این بحث می پردازیم که اصولآ تئوری برنامه ریزی چیست ؟ موضوع تئوری برنامه ریزی، فرآیند رویه برنامه ریزی است ‏که مفاد آن مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و تبیین می گردد و درباره روش هایی برای ‏بهبود ‏این فرایند و عملیات بحث می کند. در تئوری های برنامه ریزی تلاش می شود ‏تا به این ‏پرسش پاسخ داده شود، که برنامه ریزی چگونه اداره و مدیریت شده و سازمان می یابد تا ‏بهترین نتیجه به دست آید. در نمودار زیر سازمان فوق به شکل ساده نشان داده شده است:

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید