دانشگاه آزاد اسلامی
واحد رشت
دانشکده مدیریت و حسابداری
گروه آموزشی حسابداری
پایان نامه جهت دریافت درجه ی کارشناسی ارشد ( M.A. )
رشته حسابداری
عنوان :
تاثیر کیفیت حسابرسی بر مدیریت سود و بازده آتی شرکت های دارای عرضه اولیه در بازار سرمایه ایران
استاد راهنما :
دکتر غلامرضا محفوظی
تهیه و تنظیم:
مریم یگانگی
تابستان 1393
تقدیر و تشکر
با تشکر از استاد بزرگوار جناب آقای دکتر محفوظی که در تدوین این پایان نامه به عنوان استاد راهنما قبول زحمت فرموده و من از راهنمائیهای ایشان بسیار بهره برده ام.
تقدیم به
ستایش برای خداست که خود را به ما شناسانید و شیوه سپاسگزاری از خود را به ما آموخت و درهای علم به پروردگاری اش را به روی ما گشود (صحیفه سجادیه)
” تقدیم به محضر مولا و آقا امام زمان عجل الله ”
تقدیم با بوسه بر دستان مادرم، دریای بی کران فداکاری و عشق که وجودم برایش همه رنج بود و وجودش برایم همه مهر
و
تقدیم به روح پاک پدرم که عالمانه به من آموخت تا چگونه در عرصه زندگی، ایستادگی را تجربه نمایم.
فهرست مطالب
عنوانصفحه
چکیده ………………………………………………………………………………………………………………………………………….ض
فصل اول : کلیات تحقیق
مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 2
1-1-بیان مساله تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………..3
1-2-اهمیت و ضرورت انجام تحقیق ………………………………………………………………………………………………….4
1-3 -اهداف تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………………..5
1-3-1-اهداف علمي…………………………………………………………………………………………………………………………5
1-3-2-اهداف كاربردي……………………………………………………………………………………………………………………..6
1-4-سوالات تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………………..6
1-5 -فرضیه های تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………….6
1-6 -روش شناسی تحقیق………………………………………………………………………………………………………………….6
1-6-1-روش تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………….6
1-6-2-متغیرهای تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………… 7
1-6-3 -روش گردآوری داده ها و اطلاعات………………………………………………………………………………………. 7
1-6-4-قلمرو تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………….7
1-6-5 -تجزیه و تحلیل داده ها و آزمون فرضیه ها………………………………………………………………………………..8
1-7 -جامعه و نمونه آماری…………………………………………………………………………………………………………………8
1-8 -استفاده کنندگان از نتایج تحقیق…………………………………………………………………………………………………..8
1-9 -تعریف عملیاتی مفاهیم و واژه های کلیدی تحقیق…………………………………………………………………………8
1-10- مروری بر ادبیات و مبانی نظری………………………………………………………………………………………………12
1-11-ساختار کلی تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………13
فصل دوم : ادبیات و پیشینه تحقیق
2-1 –مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………….15
بخش اول: مبانی نظری تحقیق……………………………………………………………………………………………………………15
2-2-اهداف گزارشگری مالی و مفاهیم بنیادی……………………………………………………………………………………. 15
2-2-1-توجیه تقاضا برای حسابرسی………………………………………………………………………………………………….15
2-2-2-تاثیر حسابرسی بر ویژگی های کیفی اطلاعات……………………………………………………………………….. 16
2-2-3-گسترش دامنه حسابرسی……………………………………………………………………………………………………….17
2-2-4-ویژگی های حسابرسی………………………………………………………………………………………………………….17
2-3-کیفیت حسابرسی……………………………………………………………………………………………………………………..19
2-3-1-تعریف کیفیت حسابرسی…………………………………………………………………………………………………….. 19
2-3-2-تفاوت بین کیفیت واقعی حسابرسی و برداشت از کیفیت حسابرسی……………………………………………20
2-4-اندازه موسسه حسابرسی……………………………………………………………………………………………………………21
2-5-دوره تصدی حسابرسی……………………………………………………………………………………………………………..21
2-6-مدیریت سود……………………………………………………………………………………………………………………………22
2-6-1-تعاریف و مفاهیم مدیریت سود………………………………………………………………………………………………22
2-6-2-رویکرد های مطالعه مدیریت سود…………………………………………………………………………………………..25
2-6-3-دیدگاه های مختلف مدیریت سود………………………………………………………………………………………….26
2-6-3-1-مدیریت سود کارا…………………………………………………………………………………………………………….26
2-6-3-2-مدیریت سود فرصت طلبانه……………………………………………………………………………………………….26
2-6-4-مدیریت سود واقعی و تعهدی………………………………………………………………………………………………..26
2-6-5-مدیریت سود خوب در برابر مدیریت سود بد………………………………………………………………………….27
2-6-6-اقلام تعهدی و اقلام نقدی سود……………………………………………………………………………………………..28
2-6-7-اندازه شرکت……………………………………………………………………………………………………………………….28
2-6-8-هدف ها و انگیزه های مدیریت سود………………………………………………………………………………………29
2-6-8-1-سایر انگیزه های موجود در متن قرارداد………………………………………………………………………………31
2-6-8-2-انگیزه های سیاسی……………………………………………………………………………………………………………32
2-6-8-3-انگیزه های مالیاتی……………………………………………………………………………………………………………32
2-6-8-4-تغییر مدیر عامل ………………………………………………………………………………………………………………32
2-6-8-5-عرضه سهام برای نخستین بار…………………………………………………………………………………………….32
2-6-8-6-اطلاع رسانی به سرمایه گذاران…………………………………………………………………………………………..33
2-6-9-الگوهای مدیریت سود………………………………………………………………………………………………………….33
2-6-9-1-آب از سر گذشتن(استقبال از زیان)…………………………………………………………………………………….33
2-6-9-2-به حداقل رساندن سود……………………………………………………………………………………………………..33
2-6-9-3-به حداکثر رساندن سود……………………………………………………………………………………………………33
2-6-9-4-هموار سازی سود…………………………………………………………………………………………………………….34
2-7-تاثیر کیفیت حسابرسی بر مدیریت سود……………………………………………………………………………………….35
2-8-خصوصی سازی و عرضه اولیه سهام ………………………………………………………………………………………….37
2-8-1-عرضه اوراق بهادار……………………………………………………………………………………………………………….37
2-8-2-مدیریت سود در زمان عرضه اولیه………………………………………………………………………………………… 37
2-8-3-بررسی های عرضه اولیه در بورس………………………………………………………………………………………….38
2-8-4-روش معمول عرضه اولیه در ایران و دنیا…………………………………………………………………………………38
2-8-5-عرضه های اولیه جذاب برای بازار سرمایه……………………………………………………………………………….38
2-8-6-مفاهیم مرتبط با عرضه اولیه سهام…………………………………………………………………………………………..38
بخش دوم-پیشینه تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………..39
2-9-تحقیقات انجام شده در داخل کشور……………………………………………………………………………………………39
2-10-تحقیقات انجام شده در خارج از کشور……………………………………………………………………………………..40
2-11-موارد افتراق و اشتراک تحقیق حاضر با تحقیقات داخلی و خارجی……………………………………………….41
-12-2خلاصه فصل………………………………………………………………………………………………………………………….42
فصل سوم : روش شناسی تحقیق
3-1-بخش اول:کلیات روش تحقیق……………………………………………………………………………………………………44
3-2-مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………………..44
3-3-طرح مسئله تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………44
3-4-تدوین فرضیه های تحقیق………………………………………………………………………………………………………….44
3-5-روش آزمون فرضیه ها………………………………………………………………………………………………………………45
3-6-جامعه و نمونه آماری ، قلمرو موضوعی ، مکانی و زمانی تحقیق…………………………………………………….45
3-7-روش جمع آوری داده ها و اطلاعات………………………………………………………………………………………….47
3-8-متغیر های پژوهش……………………………………………………………………………………………………………………47
3-8-1-متغیر مستقل………………………………………………………………………………………………………………………..47
3-8-2-متغیر وابسته…………………………………………………………………………………………………………………………48
3-8-2-1-اندازه گیری مدیریت سود با استفاده از اقلام تعهدی……………………………………………………………..48
3-8-2-2-اندازه گیری مدیریت سود با استفاده از اقلام واقعی………………………………………………………………49
3-8-3-متغیر کنترلی………………………………………………………………………………………………………………………..50
3-8-3-1-کیفیت حسابرسی……………………………………………………………………………………………………………..50
3-8-3-2-اندازه شرکت…………………………………………………………………………………………………………………..50
3-8-3-3-نسبت ارزش بازار به ارزش دفتر(MB)………………………………………………………………………………50
3-8-3-4-طول عمر LN(1+age)………………………………………………………………………………………………….51
3-8-3-5-نسبت اهرمی (Leverage)………………………………………………………………………………………………51
3-8-3-6-بازده داراییها(ROA)………………………………………………………………………………………………………..51
3-8-3-7-رشد مخارج سرمایه ای (capex growth)……………………………………………………………………….51
3-9-مدل های تحلیلی تحقیق……………………………………………………………………………………………………………51
3-10-آزمون فرضیه ها……………………………………………………………………………………………………………………..53
3-11-بخش دوم:مدل داده های تلفیقی و روش های تخمین…………………………………………………………………54
3-12-مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………………54
3-12-1-مزایای استفاده از داده های تلفیقی………………………………………………………………………………………..54
3-13-انواع مدل های داده های تلفیقی……………………………………………………………………………………………….55
3-13-1-مدل داده های تلفیقی ایستا………………………………………………………………………………………………….55
3-13-1-1-مدل ضرایب ثابت………………………………………………………………………………………………………….56
3-13-1-2-مدل اثرات ثابت……………………………………………………………………………………………………………..56
3-13-1-3-مدل اثرات تصادفی…………………………………………………………………………………………………………56
3-14-تفاوت بین مفاهیم pooled و panel……………………………………………………………………………………..57
3-14-1-آزمون چاو ……………………………………………………………………………………………………………………….57
3-14-2 -آزمون هاسمن…………………………………………………………………………………………………………………..58
3-15-مدل داده های تلفیقی پویا………………………………………………………………………………………………………..58
3-16-تکنیک های تخمین سیستم معاملات…………………………………………………………………………………………59
3-16-1-روش حداقل مربعات معمولی(OLS) …………………………………………………………………………………59
3-16-2-روش حداقل مربعات تعمیم یافته(GLS)……………………………………………………………………………..59
3-17-مسایل مورد توجه در تخمین مدل…………………………………………………………………………………………….60
3-17-1-نرمال بودن………………………………………………………………………………………………………………………..60
3-17-2-نا همسانی واریانس…………………………………………………………………………………………………………….60
3-17-3-خود همبستگی…………………………………………………………………………………………………………………..61
3-17-4-هم خطی …………………………………………………………………………………………………………………………61
3-17-5 -آزمون مانایی…………………………………………………………………………………………………………………….61
3-18-خلاصه و نتیجه گیری……………………………………………………………………………………………………………..62
فصل چهارم : تجزیه و تحلیل داده ها و آزمون فرضیه ها
4-1-مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………………..64
4-2-آمار توصیفی داده ها…………………………………………………………………………………………………………………64
4-3-آمار استنباطی…………………………………………………………………………………………………………………………..66
4-3-1-آزمون مانایی متغیرها…………………………………………………………………………………………………………….66
4-3-2-تعيين مدل مناسب براي تخمين مدل رگرسيون…………………………………………………………………………67
4-3-3-آزمون فروض کلاسیک رگرسیون ………………………………………………………………………………………….68
4-3-2-1- آزمون نرمال بودن توزیع متغیر وابسته………………………………………………………………………………..68
4-3-2-2-آزمون استقلال خطاها……………………………………………………………………………………………………….69
4-3-2-3-آزمون نرمال بودن توزیع خطاها…………………………………………………………………………………………70
4-3-2-4-ناهمسانی واریانس ها……………………………………………………………………………………………………….70
4-3-2-5-آزمون هم خطی متغیرهای مستقل………………………………………………………………………………………71
4-4-نتایج آزمون فرضیه ها……………………………………………………………………………………………………………….72
4-4-1- فرضیه اول………………………………………………………………………………………………………………………….72
4-4-2-فرضیه دوم…………………………………………………………………………………………………………………………..73
4-5-خلاصه فصل……………………………………………………………………………………………………………………………76
فصل پنجم : نتیجه گیری و پیشنهادات
5-1-مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………………..79
5-2-خلاصه تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………….79
5-3-فرضیات و نتایج آزمون ها…………………………………………………………………………………………………………81
5-4-بحث و نتیجه گیری………………………………………………………………………………………………………………….82
5-5-محدودیت های تحقیق………………………………………………………………………………………………………………83
5-6-پیشنهاد های تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………..84
5-7-خلاصه فصل……………………………………………………………………………………………………………………………85
منابع فارسی…………………………………………………………………………………………………………………………………….86
منابع لاتین……………………………………………………………………………………………………………………………………….88
پیوست ها
پیوست (الف)اسامی شرکت های نمونه مورد بررسی…………………………………………………………………………..91
پیوست(ب) نمودار چندک ها برای شناسایی داده های پرت…………………………………………………………………93
پیوست (ج)خروجی ها……………………………………………………………………………………………………………………102
چکیده انگلیسی……………………………………………………………………………………………………………………………..118
فهرست جداول
جدول(4-1) آماره های توصیفی متغیرهای تحقیق………………………………………………………………………………..65
جدول( 4-2) آزمون ایم، پسران و شین (IPS)……………………………………………………………………………………66
جدول( 4-3) آزمون لين و لوين (LL)……………………………………………………………………………………………….66
جدول( 4-4) آزمون چاو…………………………………………………………………………………………………………………..67
جدول(4-5.) آزمون هاسمن………………………………………………………………………………………………………………68
جدول( 4-6)آزمون کولموگروف اسمیرنوف………………………………………………………………………………………..69
جدول(4-7) آزمون استقلال خطاها…………………………………………………………………………………………………….69
جدول(4-8) نتایج حاصل از ناهمسانی واریانس………………………………………………………………………………….70
جدول (4-9)آزمون هم‌خطی بین متغیر‌های مستقل……………………………………………………………………………….71
جدول(4-10) نتایج آزمون تی استیودنت…………………………………………………………………………………………….72
جدول(4 -11) نتایج حاصل از برازش معادله رگرسیون………………………………………………………………………..75
جدول(4-12) نتایج آزمون تی استیودنت…………………………………………………………………………………………….76
جدول(5-12)خلاصه نتایج آزمون فرضیه ها………………………………………………………………………………………..77
فهرست نمودار ها
نمودار(4-1)نمودار منحنی اجزاء خطا…………………………………………………………………………………………………70
چکیده
يكي از مواقعي كه انگيزه هاي مديريت براي مديريت سود بر انگيخته ميشود، عرضه اوليه عمومي است. هرگونه عرضه عمومي اوراق بهادار كه براي اولين بار به عموم مردم و سرمايه گذاران عرضه ميشود، عرضه اوليه عمومي (IPO) ناميده ميشود. یکی از راه های کاهش مدیریت سود، ارتقای کیفیت حسابرسی است. در پژوهش حاضر به بررسی مدیریت سود در شرکت های دارای عرضه اولیه، و تاثیر کیفیت حسابرسی در محدود کردن مدیریت سود در شرکت های دارای عرضه اولیه میپردازیم. نمونه آماری پژوهش شامل 84 شرکت در طی سال های 87 تا 91 بوده است که برای انتخاب نمونه ار روش حذف سیستماتیک (غربال گری) استفاده شده است. پس از جمع آوری اطلاعات میدانی از طریق مشاهده صورت های مالی، روابط بین متغیر های پژوهش از طریق آمار توصیفی و آمار استنباطی در قالب نرم افزار Eviews و Spss مورد بررسی قرار گرفته است. در این پژوهش به منظور بررسی مدیریت سود در شرکت های دارای عرضه اولیه از آزمون تی استیودنت و برای بررسی رابطه کیفیت حسابرسی و مدیریت سود از داده های تابلویی (پانل) به روش اثرات ثابت بر مبنای مدل رگرسیونی حداقل مربعات معمولی، استفاده میکنیم. یافته های پژوهش نشان میدهد بین مدیریت سود و شرکت های دارای عرضه اولیه ارتباط معناداری وجود دارد. همچنین ارتباط منفی و معناداری بین کیفیت حسابرسی و مدیریت سود واقعی وجود دارد.
کلید واژه ها: کیفیت حسابررسی، مدیریت سود، اقلام تعهدی اختیاری، عرضه اولیه اوراق بهادار
فصل اول:
کلیات تحقیق
مقدمه
یکی از اهداف گزارشگری مالی، ارائه اطلاعاتی است که برای سرمایه گذاران، اعتبار دهندگان و دیگر کاربران فعلی و بالقوه در تصمیم گیری های مربوط به سرمایه گذاری و اعتبار دهی و سایر تصمیم ها سودمند باشد. از جمله معیارهای با اهمیتی که گروه های مزبور برای برآورد قدرت سودآوری شرکت، پیش بینی سود های آینده و ریسک های مربوط به آن و همچنین ارزیابی عملکرد مدیریت استفاده می کنند، سود های جاری و گذشته شرکت است. سود نیز خود متشکل از اقلام نقدی و تعهدی است و اقلام تعهدی سود تا حدود زیادی در کنترل مدیریت هستند و وی می تواند برای بهتر جلوه دادن عملکرد شرکت و افزایش قابلیت پیش بینی سود های آینده در اقلام تعهدی سود دست برده و به اصطلاح امروزی سود را مدیریت کند (سجادی و عربی، 1388).
شرکت هایی که صورت های مالی حسابرسی شده ارائه میکنند، دارای محتوای اطلاعاتی و سود با کیفیت بیشتری هستند. یکی از اشکال کنترل مدیریت، استفاده از حسابرسی است. حسابرسی میتواند از سوی مدیران مورد استفاده قرار گیرد تا به سهامداران اطمینان خاطر داده شود که مدیریت رفتار فرصت‏طلبانه ای ندارد. طی دو دهه اخیر بسیاري از کشورها، اقدام به کوچک سازي دولت و واگذاري بنگاه ها به بخش خصوصی کرده اند. این فرآیند گسترش بخش خصوصی، افزایش توان نظارتی دولت را نیز به همراه دارد. بدین منظور، ایران نیز خصوصی سازي بنگاه ها و شرکت هاي دولتی را در دستور کار خود قرار داده است. روش هاي مختلفی براي خصوصی سازي وجود دارد که یکی از پرکاربردترین آنها در همه کشورها و از جمله کشور ما، واگذاري سهام شرکت هاي دولتی به بخش خصوصی از طریق بورس اوراق بهادار است (کریمی پتانلار، 1383). عرضه اولیه عمومی به روش های مختلفی انجام می پذیرد که مهمترین آنها ثبت دفتری، عرضه عمومی به روش حراج، عرضه عمومی به قیمت ثابت و روش های نوین اینترنتی میباشد. در سایر نقاط دنیا عرضه اولیه به روش ثبت دفتری انجام می شود. در ایران کشف قیمت به روش حراج صورت میگیرد. البته بورس در دستورالعمل جدیدی پیشنهاد داده است که روش عرضه اولیه از حراج را به ثبت دفتری تغییر دهند.
تحقیقات گذشته در مورد مديريت سود به اين نتيجه رسيده است كه شركت هاي داراي عرضه اوليه از مديريت سود تعهدي در طول دوره عرضه اوليه استفاده مي كنند و اين مديريت سود به بازده كمتر پس از عرضه اوليه عمومي منتهي ميشود (فريدلن،1994.فن،2007.چنگ و همكارانش،2010). پژوهش حاضر بر آن است تا به بررسی مدیریت سود در شرکت های دارای عرضه اولیه و تاثیر کیفیت حسابرسی در محدود کردن مدیریت سود در شرکت های دارای عرضه اولیه، پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران بپردازد.
در تحقیقات پيشين رابطه بين كيفيت حسابرسي و مديريت سود بر مبنای اقلام تعهدي به خوبي اثبات شده است در حالي كه تحقيقات محدودي در رابطه با تاثير كيفيت حسابرسي بر مديريت سود بر مبنای اقلام واقعي انجام شده است. الدرو ژو (2002) وچن و همکاران (2005) نشان داده اند كه ظهور سازمان هاي حسابرسي باعث تعديل مديريت سود تعهدي در طول دوره عرضه اوليه شده است. بنابراين و بر اساس شواهد قبلي، سازمانهاي حسابرسي موجب تحريك مديريت سود تعهدي شده و شركت هاي داراي عرضه اوليه را به سوي مديريت سود واقعي هدايت كرده است. بنابراين، ما، در این پژوهش نقش سازمان حسابرسي را بر مديريت سود واقعي و تعهدي، در شركت هاي دارای عرضه اولیه، پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران بررسي ميكنيم.
1-1- بیان مساله تحقیق
مديريت سود برآيند درجه اي از قابليت انعطاف و اعمال نظري است كه مديران در گزارشگري مالي خود دارند. مديران ممكن است از اين قدرت خود براي مديريت فرصت طلبانه سود (زيمرمن،1994) يا انتقال اطلاعات محرمانه درباره عملكرد آتي شركت استفاده كنند. مديريت سود يعني اينكه مدير بتواند رويه اي از حسابداري را انتخاب كند كه به هدف خاصي دست يابد. يكي از مواقعي كه انگيزه هاي مديريت براي مديريت سود بر انگيخته ميشود، عرضه اوليه عمومي است. هرگونه عرضه عمومي اوراق بهادار كه براي اولين بار به عموم مردم و سرمايه گذاران عرضه ميشود، عرضه اوليه عمومي IPO)) ناميده ميشود. شركت هايي كه سهام خود را براي نخستين بار به مردم عرضه مي كنند ممكن است در آخرين دوره پيش از عرضه سهام با استفاده از اقلام تعهدي اختياري، سود را افزايش دهند تا وضعيت اقتصادي شركت را مطلوب نشان دهند. اقلام تعهدي سود تاحدود زيادي در كنترل مديريت هستند و وي ميتواند براي بهتر جلوه دادن عملكرد شركت و افزايش قابليت پيش بيني سود هاي آينده در اقلام تعهدي سود دست برده و به اصطلاح امروزي سود را مديريت كند. يكي از راه هاي كاهش مديريت سود ارتقاي كيفيت حسابرسي است. كيفيت حسابرسي ميزان اقلام تعهدي اختياري و مديريت سود را كاهش مي دهد.
دي آنجلو كيفيت حسابرسي را اينگونه تعريف كرده است: ارزيابي بازار از احتمال اينكه حسابرس موارد تحريفات بااهميت در صورت هاي مالي و سيستم هاي حسابداري صاحب كار را كشف كند و تحريفات با اهميت كشف شده را گزارش دهد. اگر مديريت سود به شيوه ي مسئولانه اعمال شود، چندان بد نخواهد بود. تاثیر کیفیت حسابرسی در محدود کردن مدیریت سود در شرکتهای دارای عرضه اولیه از جمله مباحث مطرح و مورد علاقه در مدیریت مالی، حسابداری، و ارتباط متقابل آنها با دانش حسابرسی است. یکی از مسائل اساسی این است که شرکت های دارای عرضه اولیه، لازم است، رفتار مدیریت را از طریق حسابرسی کنترل کنند تا در نتیجه به مالکان (سهامداران) اطمینان داده شود که مدیریت شرکت به نحوی فرصت طلبانه رفتار نخواهد کرد.
تحقیقات گذشته در مورد مديريت سود به اين نتيجه رسيده است كه شركت هاي داراي عرضه اوليه از مديريت سود تعهدي در طول دوره عرضه اوليه استفاده مي كنند و اين مديريت سود به بازده كمتر پس از عرضه اوليه عمومي منتهي ميشود. (فريدلن،1994.فن،2007.چنگ وهمكارانش،2010). در پژوهش حاضر به بررسی مدیریت سود در شرکت های دارای عرضه اولیه و تاثیر کیفیت حسابرسی در محدود کردن مدیریت سود در شرکت های دارای عرضه اولیه، پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران میپردازیم. در تحقیقات پيشين رابطه بين كيفيت حسابرسي و مديريت سود تعهدي به خوبي اثبات شده است در حالي كه تحقيقات محدودي در رابطه با تاثير كيفيت حسابرسي بر مديريت سود واقعي وجود دارد. مطالعات پيشين شواهدي را فراهم كرده است كه حسابرسي با كيفيت بالا بر مديريت سود تعهدي با سطح بازده سود كمتر همراه بوده است. الدر و ژهو(2002) وچن و همکاران (2005) نشان داده اند كه ظهور سازمان هاي حسابرسي باعث تعديل مديريت سود تعهدي در طول دوره عرضه اوليه شده است. بنابراين و بر اساس شواهد قبلي، سازمانهاي حسابرسي، موجب تحريك مديريت سود تعهدي شده و شركت هاي داراي عرضه اوليه را به سوي مديريت سود واقعي هدايت كرده است. یکی از جنبه های مهم پژوهش حاضر این است که نشان دهد آیا حسابرسی با کیفیت بالا، مدیریت سود در شرکت های دارای عرضه اولیه را کاهش میهد یا خیر؟
به عبارت دیگر در پژوهش حاضر تلاش گردیده است تا به این سوال پاسخ داده شود که آیا شرکت های دارای عرضه اولیه ای که توسط سازمان حسابرسی مورد حسابرسی قرار میگیرند، برای مدیریت سود، بیش تر از اقلام واقعی استفاده میکنند؟
بنابراين، ما، در این پژوهش نقش سازمان حسابرسي را بر مديريت سود واقعي، در شركت هاي دارای عرضه اولیه، پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران بررسي ميكنيم.
1-2- اهمیت و ضرورت انجام تحقیق:
در سالهاي اخير با توجه به اصل 44 قانون اساسي، بسياري از شركت هاي دولتي در حال واگذاري به بخش خصوصي بوده و البته اين امر با چالش هايي نيز مواجه ميباشد. در اين خصوص كيفيت اقلام حسابداري و نيز ميزان موفقيت شركت هاي مذكور در راستاي رسيدن به اهداف اوليه بسيار مهم ميباشد. کیفیت حسابرسی یکی از موضوعات با اهمیت در حوزه سیاسی و بازار سرمایه است. به منظور شناخت مفاهیم و ابعاد مختلف کیفیت حسابرسی، مطالعات گوناگونی توسط محققان انجام شده است تا رابطه بین کیفیت حسابرسی و متغیرهای دیگر کشف شود. به هر حال از آنجا که کیفیت حسابرسی در عمل به سختی قابل مشاهده است، تحقیقات در این زمینه همواره با مشکلات زیادی روبرو بوده است. بدیهی است به دلیل نوپا بودن حرفه حسابرسی مستقل در کشور ما و ضرورت تقویت امر حسابرسی و نیز به دلیل گسترش حیطه حسابرسی که امروزه مد نظر نهادهای قانون گذار قرار گرفته، انجام تحقیقات بیش تر در موضوعات حسابرسی بیش از پیش مورد نیاز و بلکه از ضروریات دانش حسابداری و حسابرسی است. با توجه به مرور تحقيقات انجام شده از گذشته، به اين موضوع اصلي پرداخته شده است. عدم ثبات سياسي و اقتصادي در جهان و به دنبال آن رشد اقتصادي در بازار هاي نوظهور و تغييرات سريع در محيط شركت ها، عرضه هاي اوليه را در اين بازار ها افزايش داده است. هدف اصلي از عرضه هاي اوليه، افزايش سرمايه براي شركت‏ها است. بيش‏تر شركت هايي كه سهام خود را براي نخستين بار به عموم عرضه مي كنند ممكن است در آخرين دوره پيش از عرضه سهام، با استفاده از اقلام تعهدي اختياري، سود را افزايش دهند تا وضعيت اقتصادي شركت را مطلوب نشان دهند. ازآنجايي كه اقلام تعهدي سود تا حدود زيادي در كنترل مديريت است بنابراين ممكن است برخي مديران در اين شرايط از مديريت بر سود، سوء استفاده كنند. حسابرسي مي تواند يكي از راه هاي جلوگيري و كاهش مديريت سود باشد. ارزيابي تاثير كيفيت حسابرسي بر مديريت سود واقعي و تعهدي در شركت هاي داراي عرضه اوليه و به ويژه شركت هاي داراي عرضه اوليه اي كه توسط سازمان حسابرسي مورد رسيدگي قرار مي گيرند از ضروريات تحقيق حاضر است .
1-3- اهداف تحقیق:
1-3-1- اهداف علمي:
در تحقيقات پيشين رابطه بين كيفيت حسابرسي و مديريت سود تعهدي به خوبي اثبات شده است همچنين تحقيقات قبل در مورد مديريت سود به اين نتيجه رسيده است كه شركت هاي داراي عرضه اوليه از مديريت سود تعهدي در طول دوره عرضه اوليه استفاده مي كنند كه اين مديريت سود به بازده كمتر پس عرضه اوليه منتهي ميشود (فريدلن 1994 و چنگ 2010). اقلام تعهدي سود تا حدود زيادي در كنترل مديريت هستند و مدير مي تواند براي بهتر جلوه دادن عملكرد شركت، در اقلام تعهدي سود دست برده و اصطلاحا سود را مديريت كند. پيوت (2005) معتقد است كه حسابرسي ميتواند يكي از راه هاي جلوگيري و كاهش مديريت سود باشد. اهداف علمی تحقیق عبارتند از:
1_ بررسي رابطه بين شرکت های دارای عرضه اولیه بر مديريت سود واقعي و تعهدي در دوره مالی قبل ازعرضه اوليه.
2_ بررسي رابطه بين كيفيت حسابرسي بر مديريت سود واقعي در شرکت های دارای عرضه اوليه عمومي.
هدف كلي از اين تحقيق: تعيين ميزان استفاده از مديريت سود در شركت‏هاي داراي عرضه اوليه به ويژه شركت هاي داراي عرضه اوليه اي كه توسط سازمان حسابرسي مورد رسيدگي قرار مي گيرند، مي باشد.1-3-2- اهداف كاربردي:
نقش اصلي گزارشگري مالي انتقال اثر بخش اطلاعات مالي به افراد برون سازماني به روش معتبر و به موقع است. براي انجام اين مهم، مديران از فرصت هايي براي اعمال قضاوت در گزارشگري مالي برخوردار شده اند. مديران تلاش مي كنند تا با انتخاب روش هاي مجاز حسابداري، نتايج قابل پيش بيني و ثابت خلق كنند زيرا اغلب سرمايه گذاران و مديران اعتقاد دارند شركت هايي كه روند سود آوري مناسبي دارند و سود آنها دچار تغييرات عمده نمي شود نسبت به شركت هاي مشابه ارزش بيش تر و قابليت پيش بيني و مقايسه بيش تري دارند. از سوي ديگر، با توجه به تئوري نمايندگي، مديران مي توانند از انگيزه لازم براي دست كاري سود به منظور حداكثر كردن منافع خود برخوردار باشند. بنابراين شركت هايي كه صورت هاي مالي حسابرسي شده ارائه ميكنند داراي محتواي اطلاعاتي و سود با كيفيت بيش تري هستند. بنابراين بر اساس نتايج مطالعه، نقش سازمان هاي حسابرسي بر چگونگي تهيه صورت هاي مالي شركت ها مشخص ميشود.
1-4- سوالات تحقیق:
1- آيا شركت هاي داراي عرضه اوليه، در دوره مالی قبل از عرضه اوليه سهام، سود را مديريت مي كنند ؟
2- آيا شركت هاي داراي عرضه اوليه اي كه توسط سازمان حسابرسي مورد رسيدگي قرار ميگيرند براي مديريت سود، عمدتا از اقلام واقعي استفاده مي كنند ؟
1-5- فرضیه های تحقیق:
1- شرکت های دارای عرضه اولیه، در دوره مالی قبل از عرضه اولیه، سود را مدیریت می کنند.
2- شرکت های دارای عرضه اولیه ای که توسط سازمان حسابرسی، مورد حسابرسی قرار می گیرند، عمدتا از مدیریت سود واقعی استفاده میکنند.
1-6- روش شناسی تحقیق
1-6-1- روش تحقیق
روش پژوهش از نوع توصیفی و همبستگی است. توصیفی به این دلیل که آنچه را که هست توصیف و تفسیر می کند و به شرایط یا روابط موجود، فرآیندهای جاری، آثار مشهود یا روندهای در حال گسترش توجه دارد و همبستگی به این دلیل که رابطه ی بین متغیرها را بررسی می کند. این تحقیق از نظر هدف کاربردی است، زیرا به روابط بین متغیرها در بورس اوراق بهادار پرداخته است
1-6-2- متغیرهای تحقیق
متغیر مستقل که عبارت است از شرکت های دارای عرضه اولیه و متغیر های وابسته مدیریت سود با استفاده از اقلام تعهدی و مدیریت سود با استفاده از اقلام واقعی می باشد. که برای اندازه گیری مدیریت سود با استفاده از اقلام تعهدی از مدل جونز تعدیل شده استفاده می شود و برای اندازه گیری مدیریت سود واقعی از مدل دچو و دیگران (1998) استفاده می کنیم. متغیرهای کنترلی شامل سازمان حسابرسی (اگر شرکت توسط سازمان حسابرسی (big_N) حسابرسی شده باشد با عدد (1) و در غیر اینصورت اگر توسط سایر موسسات انجام گیرد با عدد (0) نشان داده می شود). اندازه شرکت (در این تحقیق از معیار ارزش بازار کل سهام شرکت به عنوان اندازه استفاده میکنیم) ، (نسبت ارزش بازار به ارزش دفتری )M/B ، طول عمر شرکت LN(1+age) (عبارت است از عمر شرکت که همان فاصله بین سال تاسیس شرکت و سال عرضیه اولیه می باشد). نسبت اهرمیLeverage (نشان دهنده اهرم که عبارت است از نسبت بدهی ها به کل دارایی ها می باشد)، بازده داراییها ROA (بازده داراییها می باشد که برابر با نسبت سود خالص به کل دارایی ها است) و رشد مخارج سرمایه ای capex growth) ) می باشد.
1-6-3- روش گردآوری داده ها و اطلاعات
برای تدوین بخش نظری و معرفی مدل های مورد استفاده در این پژوهش، از اطلاعات مندرج در اسناد و مدارک موجود شامل کتابها، مقاله ها، پایان نامه های مرتبط با موضوع استفاده شده است. از بانک های اطلاعاتی نرم افزار (ره آورد نوین) برای جمع آوری اطلاعات اصلی صورت های مالی و از سایت بورس برای اطلاعات یادداشت های همراه استفاده شده است و درنهایت با استفاده از نرم افزار Excel اطلاعات طبقه بندی و متغیرها محاسبه شدند و با استفاده از نرم افزار Eviews و Spssمورد تحلیل آماری قرار گرفتند.
1-6-4- قلمرو تحقیق
الف) قلمرو موضوعی تحقیق
قلمرو موضوعی تحقیق، دانش حسابرسی در مفهوم کلی با تاکید بر کیفیت حسابرسی و نیز تکنیک مدیریت سود در شرکت های دارای عرضه اولیه سهام می باشد.
ب) قلمرو مکانی
قلمرو مکانی تحقیق، بازار سرمایه کشور مشخصا بورس اوراق بهادار تهران می باشد. که بر این اساس داده های مورد نیاز از گزارش های فشرده سازمان بورس اوراق بهادار استخراج و دسته بندی شده است.
ج) قلمرو زمانی
قلمرو زمانی تحقیق از ابتدای سال 1387 تا پایان سال 1391 می باشد.
1-6-5- تجزیه و تحلیل داده ها و آزمون فرضیه ها
بررسی و تجزیه و تحلیل داده ها در این پژوهش در دو بخش انجام شده است: برای سنجش فرضه اول از آزمون t استیودنت ( یک جمله ای) و از نرم افزار Spssاستفاده میکنیم و برای آزمون فرضیه دوم پژوهش در نرم افزار Eviews، اقدام به برآورد ضرایب مدل رگرسیون با استفاده از روش حداقل مربعات معمول (OLS) واز آزمون t دو جمله ای در نرم افزار Spssاستفاده میکنیم.1-7- جامعه و نمونه آماری
جامعه آماری شامل کلیه شرکت های دارای عرضه اولیه عمومی، پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران که طی این سال ها در بورس اوراق بهادار حضور داشتند، میباشد. در این پژوهش برای انتخاب نمونه آماری از روش حذف سیستماتیک (تکنیک غربال گری) استفاده شده است. تعداد نمونه انتخابی از جامعه مورد نظر 84 شرکت بوده است.
1-8- استفاده کنندگان از نتایج تحقیق:
نتایج این تحقیق برای سرمایه گذاران در بورس اوراق بهادار، موسسات حسابرسی، شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار، تدوین کنندگان استانداردهای حسابداری و نهادهای ناظر مانند سازمان بورس و … کاربرد دارد.
1-9- تعریف عملیاتی مفاهیم و واژه های کلیدی تحقیق:
شرکت های دارای عرضه اولیه: عرضه اولیه عمومی به معنای فروش اوراق بهادار به عامه سرمایه گذاران است. معمولا شرکت ها به شکل سهامی خاص تاسیس می شوند، و پس از طی دوره ای که فعالیت مستمر و سودآور می یابند، سهامی عام می شوند. هنگامی که سهام این شرکت ها برای اولین بار به عامه مردم عرضه می شود، عرضه اولیه عمومی شکل گرفته است. در فرآیند خصوصی سازی نیز هنگامی که سهام به عامه سرمایه گذاران ارائه می شود، اصطلاحا به آن “عرضه عمومی”گویند. عرضه عمومی، محدود به سهام نیست و فروش هر نوع اوراق بهادار به عامه سرمایه گذاران را عرضه عمومی نامند. شرکت های دارای عرضه اولیه با عدد (1) و شرکت های فاقد عرضه اولیه با عدد (0) نشان داده می شوند.
عرضه اولیه عمومی (IPO): نخستین عرضه عمومی سهام یک شرکت در بازار اولیه که با هدف تامین سرمایه و منابع مالی صورت میگیرد به عرضه اولیه معروف است.
مدیریت سود: مدیریت سود وقتی است که مدیران قضاوت خویش را در گزارشگری مالی و در نحوه ثبت و گزارش مبادلات بصورتی وارد نماید که تغییری در محتوای گزارش های مالی صورت داده ، یا برخی از سهامداران را نسبت به عملکرد اقتصادی شرکت گمراه نمایند، و یا بر معیارها و پیامدهای قراردادی که وابسته به ارقام حسابداری گزارش شده اند، تاثیر گذارند. اسپیکر (1989) مدیریت سود را این چنین تعریف نموده است: دخالت عمدی در فرآیند گزارشگری برون سازمانی با هدف بدست آوردن برخی مزایای شخصی از سوی مدیران یا سهامداران. وی بلافاصله می افزاید: تعریف جامع تر مدیریت سود باید دربر گیرنده ی مدیریت سود واقعی ایجاد شده از راه تصمیمات زمان بندی سرمایه گذاری یا تصمیمات تامین مالی برای تغییرسود گزارش شده یا برخی از اجزای آن نیز باشد.
اندازه گیری مدیریت سود با استفاده از اقلام تعهدی
برای محاسبه مدیریت سود با استفاده از اقلام تعهدی همانند تحقیق محققان زیر، جونز تعدیل شده (1991)، بال و شیواکومار (2008)، آرمسترانگ و دیگران (2009) و کوتاری و دیگران (2005)، محمد الحداد، ایان کراچر، کوین کاسی (2013) با استفاده از مدل زیر عمل می کنیم: (رگرسیون زیر برای شرکت هایی که عرضه اولیه نداشته اند ،تخمین زده می شود). (mohammad alhadad .Iain clacher .kevin keasey)
(CAi,t)/(AvAssetsi.t)=a0+β1 1/(AvAssetsi,t)+β2 (ΔSALESi,t)/(AvAssetsi,t)+β3ROAi,t+εI,t
در رابطه فوق:
CAi,t : اقلام تعهدی جاری می باشد که از رابطه زیر بدست می آید:
CAi,t=(تغییرات حسابهای دریافتنی جاری +تغییرات موجودی کالا+تغییرات سایر دارایی های جاری) –(تغییرات حسابهای پرداختنی جاری+تغییرات مالیات پرداختنی+تغییرات سایر حسابهای پرداختنی جاری)
AvAssetsi,t :متوسط دارایی های شرکت که از رابطه زیر بدست می آید:
AvAssetsi,t = (دارایی های اول دوره+های پایان دورهدارایی )/2
SALESi,tΔ: فروش در طی دوره جاری منهای فروش درطی دوره قبل
ROAi,t: بازده دارایی ها که عبارت است از سود خالص تقسیم بر متوسط دارایی ها
پس از تخمین ضرایب رگرسیون فوق، از ضرایب بدست آمده برای محاسبه اقلام تعهدی عادی، به تفکیک هر یک از شرکت های دارای عرضه اولیه ، به شرح زیر عمل میکنیم :
NCAi,t=α0+β11/(AvAssetsi,t)+β2 (ΔsALESi,t-ΔRECi,t)/(AvAsstsi,t) +β3ROAi,t
RECi,tΔ : تغییردرحسابهای دریافتنی درطی دوره
و در نهایت برای محاسبه اقلام تعهدی اختیاری (DCA) که در آن تفاوت بین اقلام تعهدی و اقلام تعهدی عادی اندازه گیری می شود:
DCAi,t=((CAi,t)/(AvAssetsi,t))-NCAi,t
در این تحقیق از قدر مطلق DCAi,t به عنوان مدیریت سود با استفاده از اقلام تعهدی استفاده می گردد.
اندازه گیری مدیریت سود با استفاده از اقلام واقعی:
در این تحقیق برای محاسبه مدیریت سود با استفاده از اقلام واقعی از مدل دچو و دیگران (1998) به شرح زیر استفاده می کنیم:
ابتدا به وسیله مدل رگرسیون زیر، برای هر صنعت و برای همه شرکت های غیر از شرکت های دارای عرضه اولیه ، جریان نقد عملیاتی نرمال را محاسبه می کنیم.
(CFOi,t)/(AvAssetsi,t)=α0+β1 1/(AvAssetsi,t)+β2 (SALESi,t)/(AvAssetsi,t)+β3 (ΔSALESi,t)/(AvAssetsi,t)+εi
در رابطه فوق:
CFOi,t:جریان نقد عملیاتی شرکت i در سال t می باشد.
نکته: رگرسیون فوق برای شرکت هایی که IPO نداشته اند تخمین زده می شود و مدل بدست آمده در شرکت های دارای عرضه اولیه (IPO) مورد استفاده قرار خواهد گرفت.
در نهایت، جریان نقدی عملیاتی غیر نرمال برای شرکت های دارای IPO برابر است با:
جریان نقدی عملیاتی عادی – جریان نقدی عملیاتی واقعی= جریان نقدی عملیاتی غیرعادی
جریان نقدی عملیاتی غیر عادی به عنوان معیار مدیریت سود بر مبنای اقلام واقعی مورد استفاده قرار می گیرد، علامت جریان نقدی عملیاتی غیر نرمال، منفی باشد بنابر این آن را در(1-) ضرب می کنیم.
کیفیت حسابرسی: یکی از متداولترین تعریف ها درباره کیفیت حسابرسی تعریفی است که توسط دی انجلو (1981) ارائه شده است. او کیفیت حسابرسی را اینگونه تعریف کرده است: ارزیابی بازار از احتمال اینکه حسابرس موارد تحریفات با اهمیت در صورتهای مالی وسیستم های حسابداری صاحب کار را کشف کند وتحریفات با اهمیت کشف شده را گزارش کند. تعریف دی آنجلو از کیفیت واقعی حسابرسی مبتنی بر برداشت استفاده کنندگان یا به اصطلاح، استنباط بازار از کیفیت حسابرسی است.
سازمان حسابرسی:
سازمان حسابرسی یکی از سازمان‎های تابعه وزارت امور اقتصادی و دارایی ایران است که در سال ۱۳۶۶ به موجب قانون تشکیل سازمان حسابرسی تاسیس شد. این سازمان به عنوان بزرگ‎ترین موسسه حسابرسی دولتی ایران به ارائه خدمات تخصصی مالی به بخش‎های دولتی و تحت نظارت دولت می‌پردازد. سازمان حسابرسی علاوه بر حسابرسی و بازرسی قانونی، خدمات مالی مشاوره‌ای، تدوین اصول و ضوابط حسابداری و حسابرسی، و آموزش و تحقیق در زمینه حسابرسی را نیز برعهده دارد. شرکتهایی که توسط سازمان حسابرسی مورد حسابرسی قرار بگیرند با عدد (1) و شرکت هایی که توسط سایر موسسات مورد حسابرسی قرار بگیرند با عدد(0) نشان میدهیم.
1-10- مروری بر ادبیات و مبانی نظری :
مديريت سود بر آيند درجه اي از قابليت انعطاف و اعمال نظري است كه مديران در گزارشگري مالي خود دارند. با توجه به اينكه اعتبار گزارشگري مالي، باكيفيت حسابرسي افزايش ميابد و اطلاعات حسابرسي شده مبناي تعيين مديريت سود ميباشد.
چانگ و همكاران (2012) به بررسي قيمت گذاري در عرضه هاي عمومي اوليه در كره، در طي سالهاي 2000 تا2002 پرداختند. نتايج مطالعات آن ها قيمت گذاري كمتر از واقع را به ميزان 07/19 درصد در بازار اوراق بهادار كره نشان مي دهد.
باقري (1385) به بررسي رابطه بين اقلام تعهدي اختياري و وجه نقد آزاد در شركت هاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار، حاكي از آن است كه رابطه ي معنادار مشخصي بين مديريت سود و جريان نقدي آزاد وجود دارد و جريان نقدي آزاد شركت ها مي تواند محركي براي مديريت سود تلقي شود .
در ايران عباسي و بالارود (1388) براي آزمون قيمت گذاري كمتر از واقع عرضه عمومي اوليه سهام پرداختند. نتايج حاصل از بازده هاي تعديل شده با شاخص بازار در كوتاه مدت با استفاده از آزمون t تك نمونه اي نشان داد پديده قيمت گذاري كمتر از واقع در عرضه عمومي اوليه در بورس تهران وجود دارد .
بكر و همكارانش (1998) بالسام و همكارانش(2003) به بررسي رابطه بين كيفيت بالاي حسابرسي و مديريت سود پرداختند كه نتايج حاكي از آن است كه حسابرسي داراي كيفيت بالا نقش اساسي را در كاهش مديريت سود بازي ميكند همچنين آنها شواهدي را يافته اند كه مشتريان سازمان هاي حسابرسي سطح پايين تري از مديريت سود تعهدي را گزارش دادند.
روسين بوم و همراهانش (2003) به بررسي تاثير مديريت سود واقعي و تعهدي در عملكرد سهام ، پس از عرضه اوليه عمومي پرداختند كه شواهدي را يافته اند كه شركت هاي داراي عرضه اوليه اي كه در طول دوره عرضه اوليه از مديريت سود تعهدي استفاده ميكنند، در دوره پس از عرضه اوليه ، بازده يا سهام برگشتي ضعيفي را تجربه ميكنند.
چي وهمراهانش (2011) به بررسي تاثير كيفيت حسابرسي بر مديريت سود تعهدي پرداختند. با پيدايش سازمان حسابرسي، سطح پايين تري از مديريت سود تعهدي را در طول عرضه اوليه عمومي يافته اند و به اين نكته اشاره كرده اند كه حسابرسان داراي كيفيت بالا، مديريت سود تعهدي را تحت فشار قرار ميدهند. بنابراين اين شركتها به سوي مديريت سود واقعي تغيير جهت مي دهند. هر چند رابطه بين مديريت سود تعهدي وكيفيت حسابرسي در دوره ي عرضه اوليه سهام گسترش يافته است، اما مطالعات كمتري در مورد كيفيت حسابرسي ومديريت سود واقعي صورت گرفته است.
حدادي، منصوري، فلاحي،(1391) به بررسي رابطه بين مديريت سود وكيفيت حسابرسي در شركت هاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران پرداختند. نتايج تحقيق حاكي از آن است كه بين مديريت سود وكيفيت حسابرسي رابطه معناداري وجود دارد. همچنين بين مديريت سود ودوره تصدي گري حسابرس (دوره تداوم حسابرس) وبين سود وتجربه حسابرس نيز رابطه معني داري وجود دارد.
سجادي و عربي (1389) به بررسي تاثير كيفيت حسابرسي بر مديريت سود ومعرفي دقيق تحقيق هاي مختلف پرداختند . نتايج نشان مي دهد ،حسابرسان با رسيدگي هاي دقيق وبا كيفيت خود ميتوانند اقلام تعهدي مورد استفاده مديران را كاهش ومديريت سود را محدود كنند .كيفيت حسابرسي ميزان اقلام تعهدي اختياري ومديريت سود را كاهش مي دهد .
1-11- ساختار کلی تحقیق:
محتوای پژوهش حاضر طبق روال معمول در تدوین پایان نامه، در قالب 5 فصل تدوین شده است. فصل اول به بیان کلیات تحقیق اختصاص یافته و در آن ضمن بیان اجمالی موضوع ، به اهمیت و ضرورت انجام پژوهش حاضر، روش تحقیق، فرضیه ها، روش گردآوری و تجزیه و تحلیل داده ها و محدودیت های پژوهش به اختصار اشاره شده است. فصل دوم مروری بر مبانی نظری و پیشینه پژوهش داشته و محتوای آن در چند بخش ارائه شده است. در ابتدا مفاهیم مربوط به کیفیت حسابرسی، ویژگی های حسابرس و مدیریت سود واقعی و تعهدی مورد بررسی و تجزیه تحلیل قرار گرفته سپس در مورد خصوصی سازی و عرضه اولیه عمومی در بازار سرمایه ایران، همچنین مدیریت سود در زمان عرضه اولیه مطالبی عنوان گردیده است و در بخش پایانی ، نتایج تعدادی از پژوهش های انجام شده در این زمینه ارائه شده است. فصل سوم ابعاد مختلف روش شناسی تحقیق را با تفضیل بیشتری مورد توجه قرار داده است. فصل چهارم تجزیه و تحلیل داده ها و یافته های پژوهش را شامل می شود و فصل پایانی هم به بیان نتیجه گیری و پیشنهادات می پردازد.
فصل دوم:
ادبیات و پیشینه تحقیق
2-1- مقدمه
با توجه به اینکه ادبیات و مبانی نظری تحقیق، پشتوانه نظری فرضیه های تحقیق را فراهم می آورد،به همین علت در این فصل و با توجه به موضوع تحقیق به مبانی نظری معیارهای کیفیت حسابرسی،مدیریت سود (شامل مدیریت سود کارا و مدیریت فرصت طلبانه)و نیز عرضه اولیه سهام در بورس اوراق بهادار خواهیم پرداخت. همچنین جهت آشنایی بیشتر با موضوع پژوهش و متغیرهای آن در ارتباط با مواردی چون اهداف گزارشگری مالی و حسابرسی، مفاهیم مدیریت سود، اهداف و روش های هموار سازی سود و مشخصه های شرکت های دارای عرضه اولیه سهام سخن گفته می شود. در پایان نیز به تعدادی از پژوهش های انجام شده درداخل و خارج از ایران در خصوص موضوع تحقیق اشاره می گردد.
بخش اول: مبانی نظری تحقیق
2-2- اهداف گزارشگری مالی و مفاهیم بنیادی حسابرسی
نقش اصلی گزارشگری مالی انتقال اثر بخشی اطلاعات مالی به افراد برون سازمان به روش معتبر و به موقع است. در بیانیه مفاهیم شماره یک هیات استانداردهای حسابداری مالی هدف از گزارشگری مالی، تهیه اطلاعات مفید برای تصمیم گیران اقتصادی و تجاری عنوان شده است. یکی از ابزارهای ارائه اطلاعات مفید توسط مدیران،برای استفاده کنندگانی که نمیتوانند مستقیما بر رویدادهای شرکت نظارت کنند، صورت های مالی حسابداری است .به عبارت دیگر برای این اشخاص،اطلاعات حسابداری منتشر شده، چیزی جز جانشین برای پدیده های واقعی نیست. همچنین در تحقیقات بسیاری، نقش صورت های مالی حسابداری بعنوان یکی از ابزارهای مهمی که تاثیر زیادی بر تصمیمات استفاده کنندگان دارد،به اثبات رسیده است .
دانش حسابرسی چیست؟ حسابرسی فرایندی است منظم و با قاعده جهت جمع آوری و ارزیابی بیطرفانه شواهد درباره ادعاهای مربوط به فعالیت هاو وقایع اقتصادی. به منظور تعیین درجه انطباق این ادعاها با معیارهای از پیش تعیین شده و گزارش نتایج به افراد ذی نفع (نیکخواه آزاد،1377).
2-2-1- توجیه تقاضا برای حسابرسی
شرایطی که وجود آنها توجیه کننده نیاز برای حسابرسی به وسیله حسابرسان مستقل و ارائه شهادت خواهد بود به شرح زیر است :
1)تضاد منافع: زمانی که استفاده کننده اطلاعات تصور میکند بین او و تهیه کننده اطلاعات تضاد منافع بالفعل یا بالقوه وجود دارد،احتمال مغروضانه بودن (عمدی یا سهوی) اطلاعات دریافت شده برایش مطرح میشود.
2)پیامد های اقتصادی با اهمیت: منظور از فرایند گزارشگری هدفمند، مساعدت به استفاده کنندگان اطلاعات در امر تصمیم گیری اقتصادی است. سوددار بودن، گمراه کنندگی، نامربوط بودن یا ناقص بودن اطلاعات میتواند منجر به تصمیم غلط شود لذا تصمیم گیرنده نیاز مند اطلاعات عاری از آلودگی است و حسابرسی منجر به شفافیت اطلاعات می گردد.
3) پیچیدگی: هرچه موضوعات اقتصادی و فرآیند تبدیل آنها به اطلاعات پیچیده تر میشود، استفاده کننده اطلاعات با مشکلات بیشتری در رابطه با تشخیص کیفیت اطلاعات روبرو میگردد همچنین پیچیدگی موضوع یا سیستم پردازش اطلاعاتی امکان بروز اشتباهات را بوجود می آورد. تخصص حسابرس زمینه مساعدی برای کشف تحریفات ناشی از پیچیدگی های معاملات اقتصادی و سیستم های اقتصادی را فراهم میسازد.
4) عدم دسترسی مستقیم: دورافتادگی استفاده کننده از تهیه کننده اطلاعات ممکن است به علت جدایی فیزیکی یا ناشی از مواضع حقوقی و مقررات سازمانی باشد این عدم دسترسی مستقیم، دستیابی به مدارک و منابع اطلاعاتی را جهت ارزیابی کیفیت آنها از طریق آزمون مستقیم غیرممکن می سازد و در شرایطی که ارزیابی مستقیم توسط استفاده کننده غیر ممکن یا غیر عملی باشد، وی باید یا به کیفیت اطلاعات اعتماد کند و یا آنکه از افراد مستقل (حسابرسان) در ارزیابی اطلاعات دریافتی استفاده و به قضاوت آنان اتکا کند (نیکخواه آزاد،1377).
2-2-2- تاثیر حسابرسی بر ویژگی های کیفی اطلاعات:
ارزش حسابرسی ارزش مستقل (مطلق) نیست وتابع ارزش اطلاعات حسابداری گزارش شده است و اینکه اطلاعات حسابداری برای چه مصارفی مورد بهره برداری قرار میگیرد.ارزش افزوده (مضاعف) حسابرس متشکل از دو بعد است: بعد کنترلی و بعد اعتبار بخشی. شرکت هایی که صورت های مالی حسابرسی شده ارائه میکنند دارای محتوای اطلاعاتی و سود با کیفیت بیشتری هستند. از دیدگاه کنترلی، به دو دلیل حسابرسی به عنوان عاملی مستقل بر کیفیت اطلاعات نظارت دارد. دلیل اول آنکه بررسی مستقل میزان تطابق اطلاعات حسابداری با معیار های از قبل تعیین شده که این معیار ها احتمالا منعکس کننده نیاز و خواست استفاده کنندگان اطلاعات است. دلیل دوم آنکه ایجاد انگیزه برای تهیه کنندگان جهت تولید اطلاعات در چهارچوب معیارهای از قبل تعیین شده، زیرا تهیه کننده میداند که مورد حسابرسی قرار خواهد گرفت. از دید گاه اعتبار بخشی، حسابرسی بر اعتبار اطلاعات می افزاید زیرا استفاده کنندگان میتوانند مطمئن باشند که عوامل کنترلی پیش گفته بر فرآیند گزارشگری حاکم و باعث بهبود کیفیت اطلاعات شده است. ارزش اطلاعات حسابداری در نهایت تابع استفاده از اطلاعات است، نه تهیه و گزارش آن. به طور خلاصه، حسابرسی مشکلات اعتباردهی ناشی از تضاد منافع را کاهش می دهد (نیکخواه آزاد،1377).
2-2-3- گسترش دامنه حسابرسی:
در سال های اخیر تقاضای جدی برای گسترش ارائه خدمات حسابرسی به سایر موضوعات مورد علاقه استفاده کنندگان ایجاد شده و نیاز به بررسی و تایید اطلاعات اقتصادی به شدت در حال افزایش است. حرفه حسابرسی بر اساس تاریخچه خود، اجباری به محدود کردن دامنه فعالیت خود، به شهادت دهی درباره صورت های مالی ندارد. به دلیل این تصور که حسابرسان تنها در زمینه بررسی و تایید اطلاعات اقتصادی تخصص دارند، مسئولیت حسابرس در گذشته محدود به تایید این گونه فعالیت ها بوده است. هنوز پاسخ قاطعی به این سوال که آیا فعالیت های حسابرسی فقط باید محدود به موضوعات مالی باشد یا می تواند سایر موضوعات را هم در بر گیرد در دست نیست. لیکن پیش نیاز حسابرسی در قالب (گواهی دهی) وجود اجماع در خصوص معیارهای ارزیابی می باشد.
2-2-4 ویژگی های حسابرس
این ویژگی هارا میتوان به دو گروه تقسیم کود: ویژگی های فردی و ویژگی های ساختاری.
ویژگیهای فردی: خصوصیاتی است که منحصر به حسابرسی است که شامل موارد زیر است:
1) استقلال: تضاد منافع بین دو گروه تهیه کننده و استفاده کننده اطلاعات، مهمترین توجیه برای نیاز به حسابرسی است. وجود تضاد بین این دو گروه انجام خدمات حسابرسی توسط فردی مستقل از هر دو گروه اجباری می سازد. اهمیت استقلال برای حسابرس تا حدی است که تمامی ویژگی های دیگرش را تحت الشعاع قرار می دهد. جایگاه سازمانی، نگرش ذهنی، آزادی عمل در بررسی و گزارشگری و رابطه مالی از جمله عواملی است که بر استقلال حسابرس تاثیر میگذارد.
2)جایگاه سازمانی: استقلال سازمانی باعث رهایی حسابرس از نفوذ تهیه کننده اطلاعات میشود. جایگاه سازمانی مستقل، فراهم کننده اطمینانی منطقی است که حسابرس تحت تاثیر حرکات سودار واحد مورد رسیدگی قرار نمیگیرد و می تواند پذیرش نقش حسابرسی را به عنوان مکانیزمی نظارتی توسط استفاده کنندگان و جامعه بهبود بخشد. انتخاب حسابرس و فراهم کردن زمینه و امکانات حسابرسی برای او می باید از مسئولیت های هیئت مدیره و یا زیر مجموعه ای از هیئت مدیره و با تائید سهامداران باشد.
3)نگرش ذهنی: در هر فرآیندآزمونی و گزارشگری که توام با قضاوت باشد، یک نگرش ذهنی مستقل ضروری است. اساسا نگرش ذهنی بخشی از اعتقادات و تفکرات حسابرس و بیانگر این است که حسابرس، با استقلال رای و عمل انجام گرفته است .
4) بیطرفی: بیطرفی در دستیابی به قضاوت های حسابرسی دقیق الزامی است. یافته ها می باید مبنای قضاوت حسابرسی باشند و هیچ گونه منافع شخصی نباید نقشی در قضاوت حسابرسی داشته باشند.
5)آزادی عمل در آزمون وگزارشگری حسابرسی: انتخاب و ارزیابی شواهدمبنای قضاوت برای حسابرسی است.حسابرس در این امر باید آزادی عمل و استقلال داشته باشد. تاکید بر استقلال در اینجا به این دلیل است که فرآیند آزمون و گزارشگری، مسئولیت حسابرس است و نه تهیه کننده اطلاعات .
6)منافع مالی: جهت اطمینان دادن به استفاده کنندگان اطلاعات و پذیرش بیطرفانه بودن اظهارنظر حسابرسی، وی میباید هیچ گونه منافع مالی مستقیم ویا منافع مالی با اهمیت غیر مستقیم در رابطه با واحد مورد رسیدگی نداشته باشد.
7)صلاحیت حرفه ای: صلاحیت حرفه ای حسابرسی لازمه رسیدگی موثر به موضوعات پیچیده است. صلاحیت حرفه ای از طریق آموزش، تجربه کار حرفه ای، آموزش ضمن خدمت و سایر موارد مشابه به دست می آید. به عنوان یک شخص با صلاحیت حسابرسی می باید از یک رشته دانش های عمومی مربوط نیز بر خوردار باشد و درک عمیق از فرآیند حسابرسی و موضوع مورد رسیدگی که اطلاعات از آن استخراج شده نیز داشته باشد.
8)صلاحیت اخلاقی و سایر ویژگی های شخصی: پایبندی به اصول اخلاقی از شخصیت ذاتی و اعتقادات شخص فرد سرچشمه میگیرد و نه از یک رشته قوانین و مقررات. در نتیجه ابعاد درستکاری حرفه ای میباید فراتر ازمجموعه ای از آیین نامه های حرفه ای باشد.
ویژگی های ساختاری: برخی از ویژگی های حسابرسی از طرف استفاده کنندگان برون سازمانی اطلاعات به او تفویض شده است این ویژگی ها تحت عنوان ویژگی های ساختاری شناخته میشود که شامل موارد زیر است:
1)اختیار: ازآنجا که حسابرس باید بدون هیچ محدودیتی درجستجوی شواهد موردنیاز وگزارشگری به استفاده کنندگان اطلاعات باشدمی باید مجوز واختیارات کافی جهت جمع آوری هرگونه شواهد لازم برای اعمال قضاوت راداشته باشد.
2)پذیرش: استفاده کنندگان اطلاعات باید صلاحیت حسابرس برای ارائه حسابرسی را بپذیرند تابتوانند به اظهارنظروقضاوت وی اتکا کنند. پذیرش واجد شرایط بودن وقضاوت حسابرس متکی بر تصور استفاده کنندگان ازاستقلال، صلاحیت حرفه ای، صلاحیت اخلاقی واختیارات حسابرسی است. جایگاه حرفه ای حسابرس تابع وجود سیستم کنترل کیفیت است ومنجر به ایجاد اطمینان در استفاده کنندگان اطلاعات میشود بنابراین در شرایطی که اطمینان استفاده کنندگان اطلاعات جلب نشود، هدف های حسابرسی تحقق نمی یابد (نیکخواه ازاد،1377).
2-3- کیفیت حسابرسی
از انجا که کیفیت حسابرسی قبل از انجام حسابرسی ویا حین ان قابلیت مشاهده ندارد نیاز



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید