دانشگاه آزاد اسلامی
پردیس علوم و تحقيقات شاهرود
پايان نامه کارشناسي ارشد رشته حسابداري
تاثیر کیفیت سود بر واکنش سرمایهگذاران به گزارشات مالی تعدیلی شرکتها

استاد راهنما: دکتر محمد رضا عبدلی
استاد مشاور:دکتر فرهاد دهدار
پژوهشگر:علی قادری
شهریور ماه 1392
Shahrood Science and Research Branch, Islamic Azad University
Department of Accounting
M.A. Thesis
The Impact of Earnings Quality on Investors’ Reactions to Restatement Announcements of Companies
Supervisor:
Dr.M.R.Abdoli
Advisor:
Dr.F.Dehdar
By:
Ali ghaderi
2013

کليه حقوق مادي و معنوي مترتب بر نتايج مطالعات، ابتکارات و نوآوري هاي ناشي از تحقيق، همچنين چاپ و تکثير، نسخه برداري، ترجمه و اقتباس از اين پايان نامه کارشناسي ارشد، براي دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات شاهرود محفوظ است. نقل مطلب با ذکر منبع بلامانع است.

سپاسگزاري:
حمد و سپاس بيکران پروردگار يکتا را سزاست که چون هميشه منت نهاد و توفيق اتمام مرحله ديگري از زندگيام را عطا فرمود. اينک که به لطف و ياري خداوند سبحان موفق به انجام اين پژوهش شدهام، برخود لازم ميدانم که زحمات تمام کساني را که در اين راه ياري رسان من بودهاند، ارج نهاده و مراتب قدرداني و احترام قلبي خود را اعلام نمايم.
در انجام اين پايان نامه بيش از همه مديون زحمات بي دريغ استاد فرزانه جناب آقاي دکتر دکتر محمد رضا عبدلی و قدردان رهنمودهاي ارزشمند، حمايتهاي دلسوزانه و الطاف بيشائبه ايشان هستم.
از استاد ارجمند دکتر فرهاد دهدار که سخاوتمندانه همواره مرا از راهنماييهاي راهگشاي خود بهرمند نمودهاند کمال تشکر را دارم.
علی قادری
تقديم به:
پدر و مادرم
که گوهر جواني و عمر خويش را به پاي فرزندانشان ريختند،
رضايتشان همه آرزويم است.
همسر مهربانم
که يار و همراهم در همه مشکلاتم است.
چکيده:
این پژوهش به بررسی تاثیر کیفیت سود بر واکنش سرمایهگذاران به گزارشات مالی تعدیلی شرکتها طی دوره زمانی 1383 تا 1390پرداخت. ارائه مجدد برای بازار حاوی اطلاعات جدیدی است. کیفیت سود و به صورت عامتر کیفیت گزارشات مالی، مورد علاقه کسانی است که از گزارشهای مالی برای تصمیمگیریهای سرمایهگذاری و انعقاد قراردادهای مختلف استفاده میکنند. از سوی دیگر، از دیدگاه سرمایهگذاری، کیفیت سود پایین مطلوب نیست زیرا نشانگر وجود ریسک در تخصیص منابع به آن بخش میباشد و باعث کاهش رشد اقتصادی از طریق تخصیص نادرست سرمایهها خواهد شد. از دیدگاه سرمایهگذاران اخبار ارائه مجدد فقط بیانگر مشکلات عملکرد دوره گذشته نیست بلکه نوعی پیشبینی مشکلات آتی برای شرکت و مدیریت آن نیز محسوب میشود. به عبارت دیگر، موجب سلب اعتماد سرمایهگذاران نسبت به اعتبار و شایستگی مدیریت و کاهش کیفیت سودهای گزارش شده میگردد. در حقیقت، صورتهای مالی تجدید ارائه شده به صورت شفاف و صریح، پیام و علامتی پیرامون قابل اتکا نبودن صورتهای مالی دورههای گذشته و کیفیت پایین آنها ارائه مینماید. بنابراین متعاقب ارائه مجدد، انتظارات سرمایهگذاران در ارتباط با جریانهای نقدی آتی و نرخ بازده مورد انتظار آنها تغییر مییابد. در این تحقیق سعی شد تا به بررسی تاثیر کیفیت سود (با استفاده از مدل دیچو و دیشف و مدل اسلوان) بر واکنش سرمایهگذران به گزارشات مالی تعدیل شده (با استفاده از بازده اضافی سهام) پرداخته شود. نتایج بدست آمده نشان داد که کیفیت سود تاثیر قابل توجهی بر واکنش سرمایهگذاران به گزارشات مالی تعدیلی داشته است بطوری که در شرکتهایی که کیفیت سود بالاتری داشتهاند، میزان بازده اضافی بدست آمده مقداری مثبت و قابل توجه بوده و واکنش سرمایهگذاران به گزارشات مالی تعدیل شده در شرکتهای با کیفیت سود پایین در مقایسه با شرکتهای با کیفیت سود بالا، مقداری منفی بوده است. در واقع از دیدگاه بازار و سرمایهگذاران، گزارشات مالی تعدیل شده شرکتهای با کیفیت سود پایین، واکنش منفیتری را در پی داشته و این در حالی است که واکنش بازار به گزارشات مالی تعدیل شده در شرکتهای با کیفیت سود بالاتر، مثبتتر بوده است. همچنین از میان دو مدل مورد استفاده جهت سنجش کیفیت سود، مدل کیفیت سود دیچو و دیشف معنادار میباشد و تاثیر این متغیر بر واکنش سرمایهگذاران به گزارشات تعدیلی قابل توجه بوده است اما مدل کیفیت سود اسلوان چندان معنادار و با اهمیت نبوده است.
واژگان کليدي: کیفیت سود، تجدید ارائه صورتهای مالی، مدل دیچو و دیشف، مدل اسلوان، محتوای اطلاعاتی کیفیت سود

فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول: کليات تحقيق
1-1- مقدمه 2
1-2- بیان مسأله3
1-3- اهمیت و ضرورت تحقیق4
1-4- جنبه جدید و نوآوری بودن تحقیق4
1-5- اهداف تحقیق5
1-6- سوال تحقیق5
1-7- فرضیه تحقیق6
1-8- روش تحقیق6
1-9- روش و طرح نمونهبرداری7
1-10- ابزار گردآوری دادهها7
1-11- ابزار تجزیه و تحلیل8
1-12- قلمرو تحقیق8
1-12-1- قلمرو مکانی تحقیق8
1-12-2- قلمرو زمانی تحقیق8
1-12-3- قلمرو موضوعی تحقیق8
1-13- متغیرهای تحقیق و نحوه اندازهگیری آنها9
1-13-1- متغیر مستقل9
1-13-1-1- کیفیت سود بر اساس اقلام تعهدی9
1-13-1-2- شناسایی کیفیت سود با استفاده از الگوی اسلوان (1996)10
1-14-2- متغیر وابسته11
1-15- مدل تحقیق11
1-16- روش تحلیل13
1-17- کاربرد نتایج تحقیق13
1-18- ساختار کلی تحقیق13
فصل دوم: مباني نظري و مروري بر پيشينه تحقيق
2-1- مقدمه 16
2-2- محتوای اطلاعاتی تجدید ارائه صورتهای مالی17
2-3- کیفیت سود18
2-3-1- تعاریف18
2-3-2- نظریه کیفیت سود21
2-3-3- دیدگاههای مختلف در مورد کیفیت سود21
2-3-4- اهمیت ارزیابی کیفیت سود24
2-3-5- معیارهای اندازهگیری کیفیت سود25
2-3-6- قابلیت پیشبینی سود26
2-3-7- ارتباط بین سود و ارقام تعهدی و جریانات نقدی و مفهوم پایداری سود27
2-3-8- نوسانپذیری سود30
2-3-9- تحلیل کیفیت سود30
2-3-10- نقش حسابرسان مستقل در ارتباط با کیفیت سود32
2-3-11- تحلیل بنیادی کیفیت سود33
2-3-11-1- تولید جریان نقدی33
2-3-11-2- کیفیت حسابهای دریافتنی34
2-3-11-3- کیفیت (اندازهگیری) موجودی کالا34
2-3-11-4- کیفیت حساب داراییهای ثابت35
2-3-11-5- کیفیت بدهیها و افشاء35
2-3-12- ارزیابی فعالیتهای مدیریت سود36
2-3-13- محیط رقابتی36
2-3-14- دیگر فاکتورهای خاص شرکت36
2-3-15- محتوای اطلاعاتی سود37
2-3-16- محتوای اطلاعاتی سود تعهدی37
2-3-17- رفتار سرمايهگذاران در واكنش به اطلاعات صورتهاي مالي38
2-3-18- محتوای اطلاعاتی اعلام سود پیش‌بینی‌شده (برآوردی) و تاثیر اعلام سود برآوردی بر نوسانات قیمت سهام40
2-3-19- شفافیت اطلاعات مالی و محتوای اطلاعاتی سود42
2-3- مرور پیشینه تحقیق45
2-3-1- تحقیقات خارجی45
2-3-1-1- کیفیت سود45
2-3-1-2- گزارشات تعدیل سود49
2-3-2- تحقیقات داخلی52
2-3-2-1- کیفیت سود52
فصل سوم: روش تحقيق
3-1- مقدمه 57
3-2- روش تحقيق58
3-3- فرضيههای تحقيق58
3-4- متغيرهاي تحقيق و شاخصهاي اندازهگيري آنها59
3-4-1- متغير وابسته59
3-4-2- متغير مستقل59
3-5- معرفي مدل تحقيق61
3-6- قلمرو تحقيق63
3-6-1- قلمرو زمانی63
3-6-2- قلمرو مکانی63
3-6-3- قلمرو موضوعی63
3-7- نمونه آماري63
3-8- ابزار و نحوه گردآوري دادهها65
3-9- آمار توصيفي66
3-10- آزمونهای پیش فرض رگرسیون66
3-10-1- آزمون نرمال بودن66
3-10-2- آزمون معنادار بودن66
3-10-2-1 آزمون معنادار بودن رگرسیون66
3-10-2-2- آزمون معنادار بودن ضرایب67
3-10-3- آزمون دوربین- واتسون67
3-10-4- نمودارهاي پراکنش باقيمانده در مقابل مقادير برآورد شده68
3-10-5- آزمون همخطي68
3-11- آزمون معنادار بودن مدل رگرسيوني68
3-13- آزمون لون 69
3-14- خلاصه فصل69
فصل چهارم: تجزيه و تحليل اطلاعات
4-1- مقدمه 72
4-2- آمار توصيفي متغیرهای تحقیق73
4-3- آزمونهای پیشفرض رگرسیون76
4-3-1- آزمون نرمال بودن توزیع متغیر وابسته77
4-3-2- آزمون نرمال بودن خطاها79
4-3-3- آزمون هم خطی80
4-3-4- نمودارهاي پراکنش81
4-4- تجزیه و تحلیل مدلهای تحقیق84
4-4-1- نتایج مدل با استفاده از مدل کیفیت سود دیچو و دیشف (DDEQ)85
4-4-2- نتایج مدل با استفاده از مدل کیفیت سود اسلوان (EQ)92
4-4-3- آزمون مقایسه میانگین بین دو گروه97
4-4-4- آزمون فرضیه دوم102
4-5- خلاصه فصل108
فصل پنجم : خلاصه، نتيجهگيري و پيشنهادها
5-1- مقدمه 110
5-2- خلاصه نتایج آزمون فرضیههای تحقیق111
5-2-1- خلاصه نتایج آزمون فرضیه اول تحقیق111
5-2-1-1- نتایج فرضیه اول بر اساس مدل کیفیت سود دیچو و دیشف111
5-2-1-2- نتایج فرضیه اول با استفاده از مدل کیفیت سود اسلوان113
5-2-2- خلاصه نتایج آزمون فرضیه دوم تحقیق115
5-3- محدودیتهای تحقیق118
5-4- پیشنهادهای تحقیق118
5-4-1- پیشنهادهای مبتنی بر نتایج آزمون فرضیهها118
5-4-2- پیشنهادهایی براي تحقیقات آتی119
5-5- نتیجهگیری120
منابع و مأخذ 122
فهرست جدولها و شکلها:
جدول 2-1- معیارهای ارزیابی کیفیت سود و اجزای مربوطه (طبقهبندی کاترین و ویسنت)25
جدول 4-1- آمارههای نوصیفی74
جدول 4-2- بررسی نرمال بودن توزیع متغیر بازده اضافی سهام78
جدول 4-3- خلاصه نتایج مدل86
جدول 4-4- نتایج تحلیل واریانس رگرسیون86
جدول 4-5- نتایج آزمون فرضیه تحقیق89
جدول 4-6- خلاصه نتایج مدل92
جدول 4-7- نتایج تحلیل واریانس رگرسیون92
جدول 4-8- نتایج آزمون فرضیه تحقیق94
جدول 4-9- نتایج آزمون همسانی واریانس99
جدول 4-10- جدول مقایسهای واکنش سرمایهگذاران به شرکتهای با کیفیت سود بالا و با کیفیت سود پایین99
جدول 4-11- آماره t آزمون100
جدول 4-12- خلاصه نتایج مدل102
جدول 4-13- نتایج تحلیل واریانس رگرسیون103
جدول 4-14- نتایج آزمون فرضیه تحقیق104
فصل اول
کليات تحقيق
1-1- مقدمه
گزارشهای مالی، از مهمترین فرآوردههای سیستم حسابداری است، که از اهداف عمده آن فراهم آوردن اطلاعات لازم برای ارزیابی عملکرد و توانایی سودآوری بنگاه اقتصادی است. یکی از اقلام حسابداری که در گزارشهای مالی (صورت سود و زیان) تهیه و ارائه میشود سود خالص است، که کاربردهای متفاوتی دارد. معمولا سود به عنوان مبنایی برای محاسبه مالیات، عاملی برای تدوین سیاستهای تقسیم سود و راهنمایی برای سرمایهگذاری و تصمیمگیری و بالاخره عاملی برای پیشبینی عملکرد آتی شرکت به شمار میآید.
محاسبه سود خالص بنگاه اقتصادی متاثر از روشها و برآوردهای حسابداری است، بدین لحاظ امکان دستکاری سود توسط مدیریت وجود دارد. وجود زمینه مناسب برای تخریب سود (ناشی از تضاد منافع و همچنین به علت پارهای از محدودیتهای ذاتی حسابداری از جمله نارساییهای موجود در فرآیند برآوردها و پیشبینیهای آتی و همچنین امکان استفاده از روشهای متعدد حسابداری توسط بنگاه) موجب شده است که سود واقعی بنگاه از سود گزارش شده در صورتهای مالی متفاوت باشد. در همین راستا از آنجایی که سود از مهمترین معیارهای ارزیابی عملکرد و تعیین کننده ارزش بنگاههای اقتصادی تلقی میگردد، موضوع کیفیت سود مورد توجه محققان و دستاندرکاران حرفه حسابداری و مدیریت سرمایهگذاری قرار گرفته است. توجه حرفه حسابداری برمحور این هدف استوار است که آیا سود خالص گزارش شده عملکرد عملیاتی واحد تجاری را به طور منصفانه منعکس میکند یا خیر. با توجه به اهمیت کیفیت سود این پژوهش سعی دارد به بررسی تاثیر کیفیت سود بر میزان و نوع واکنش بازار و سرمایهگذاران (به گزارشات تعدیلی) بپردازد.
1-2- بیان مسأله
سود یکی از با اهمیتترین اقلام صورتهای مالی است که در شرکتها به عنوان یکی از معیارهای تصمیمگیری برای ارزیابی عملکرد و تعیین ارزش بنگاه اقتصادی محسوب مي‌شود. هدف از گزارش سود، تامین و ارايه اطلاعات مفید برای اندازه‌گیری کارایی مدیریت، پیشبینی آینده واحد انتفاعی و توزیع آتی سودسهام، مبنایی برای تشخیص مالیات، بررسی قیمت محصولات و… برای ذینفعان مي‌باشد. (احمدپور، 1388).
در تعیین ارزش شرکت علاوه بر کمیت سود، به کیفیت آن (زمینه بالقوه رشد سود و میزان احتمال تحقق سودهای آتی) نیز باید توجه کرد. سود حسابداري و اجزاي مربوط به آن از جمله اطلاعاتي است كه در تصميمگيري استفادهكنندگان موثر است. در صورتيكه سود حسابداري گزارش شده فاقد كيفيت باشد، عدم اطمينان ايجاد میگردد، عدم اطمينان مزبور منجر به ايجاد ريسك و در نهايت تقاضاي يك نرخ بازده بالاتر از جانب سهامداران میشود. افزايش نرخ بازده مورد انتظار سهامداران، هزينه سرمايه سهام عادي را افزايش داده و به تبع آن هزينه سرمايه شركت افزايش میيابد. (احمدپور، 1388)
کیفیت سود و به صورت عامتر کیفیت گزارشات مالی، مورد علاقه کسانی است که از گزارشهای مالی برای تصمیمگیریهای سرمایهگذاری و انعقاد قراردادهای مختلف استفاده میکنند. از دیدگاه سرمایهگذاری، کیفیت سود پایین مطلوب نیست زیرا نشانگر وجود ریسک در تخصیص منابع به آن بخش میباشد و باعث کاهش رشد اقتصادی از طریق تخصیص نادرست سرمایهها خواهد شد. از طرفی،کیفیت سود پایین باعث انحراف منابع از طرحهای با بازده واقعی به طرحهای با بازده غیرواقعی میشود که کاهش رشد اقتصادی را در پی خواهد داشت.(اسماعیلی، 1389)
به همین جهت سرمایهگذاران و سایر استفادهکنندگان از صورتهای مالی عموما با اطلاعات منتشر شده توسط شرکتهایی که از کیفیت سود پایینتری برخوردارند با تردید بیشتری برخورد مینمایند. به همین جهت این تحقیق در پی پاسخگویی به این سئوال است که تفاوت در کیفیت سود شرکتها چه تاثیری بر میزان و نوع واکنش بازار و سرمایهگذاران به گزارشات تعدیلی دارد. انتظار این تحقیق بر آن است که سرمایهگذاران در مورد شرکتهایی که از کیفیت سود پایینتری برخوردارند در مقایسه با شرکتهایی که از کیفیت سود بالاتری برخوردارند نسبت به گزارشات تعدیلی سود واکنش کمتری نشان دهند. در این تحقیق واکنش بازار با استفاده از بازده اضافی سهام در بازه زمانی انتشار گزارشات تعدیلی اندازهگیری و مورد مطالعه قرار گرفته است.
1-3- اهمیت و ضرورت تحقیق
1. تاکنون در رابطه با تاثیر احتمالی کیفیت سود بر واکنش سرمایهگذاران به گزارشات مالی تعدیلی تحقیقی انجام نگرفته است که این تحقیق میتواند در جهت رابطه فوق موثر واقع گردد.
2. فهم بهتر از عکسالعمل سرمایهگذاران و عوامل موثر بر آن، میتواند به ارائه راهکارهایی برای افزایش سطح اطمينان سرمايهگذاران در بازارهاي مالي كمك کند و از اين طريق زمينه بهبود و سودمندي در تخصيص منابع توسط شركتها را فراهم ميآورد.
1-4- جنبه جدید و نوآوری بودن تحقیق
با توجه به بررسيهاي صورت گرفته مشخص گرديد كه اين تحقيق تاكنون در ايران انجام نشده است، لذا از اين جهت داراي تازگي بوده و همراه با نوآوري است، همچنین مدلهای مورد استفاده در این تحقیق بالاخص مدل مورد استفاده برای واکنش بازار به گزارشات تعدیلی نیز از دیگر جنبههای جدید و نوآوری تحقیق به شمار میآید.
1-5- اهداف تحقیق
اهداف اصلی
مطالعه تاثیر کیفیت سود بر واکنش سرمایهگذاران به گزارشات مالی تعدیلی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران.
2. اندازهگیری کیفیت سود بر اساس بر اساس دو الگوی اسلوان1 (1996) و اقلام تعهدی (2002) و بررسی اینکه کدام یک در پیشبینی واکنش بازار مفیدتر است.
اهداف فرعی
1. کمک به سرمایهگذاران با ارائه شاخصهایی به جهت ارزیابی هر چه بهتر سهام خریداری شده.
2. کمک به اداره کنندگان بورس اوراق بهادار تهران به منظور افزایش کارایی بازار سرمایه.
1-6- سوال تحقیق
با توجه به مطالب مطرح شده فوق سوالات پزوهش به صورت زیر گسترش مییابد:
سوال اول: آیا شرکتهایی که کیفیت سود پایینتری دارند در مقایسه با شرکتهای با کیفیت سود بالاتر، واکنش ضعیفتری در خصوص گزارش تعدیلی از بازار دریافت خواهند کرد؟
سوال دوم: آیا کیفیت سود اندازهگیری شده با استفاده از الگوی اسلوان (1996)، از کیفیت سود اندازه
گیری شده با استفاده از شاخص اقلام تعهدی بر اساس مدل دی چو و دی شف2 (2002) در پیشبینی واکنش بازار مفیدتر است؟
1-7- فرضیه تحقیق
با توجه به سوالات تحقیق، فرضیات این پژوهش به صورت زیر مطرح میگردد:
فرضیه اول: شرکتهایی که کیفیت سود پایینتری دارند در مقایسه با شرکتهای با کیفیت سود بالاتر، واکنش ضعیفتری در خصوص گزارش تعدیلی از بازار دریافت خواهند کرد.
فرضیه دوم: کیفیت سود اندازهگیری شده با استفاده از الگوی اسلوان (1996)، از کیفیت سود اندازهگیری شده با استفاده از شاخص اقلام تعهدی بر اساس مدل دی چو و دی شف (2002) در پیشبینی واکنش بازار مفیدتر است.
1-8- روش تحقیق
اين پژوهش، از لحاظ طبقهبندی تحقیق بر مبنای هدف، این تحقیق از نوع تحقیقات کاربردی است و با توجه به اينکه بر شناخت رابطه علت و معلولي بين متغيرها تاکيد دارد و تاثير متغير مستقل بر متغير وابسته در آن اهميت دارد پژوهشي تجربي است، از لحاظ روشي که براي آزمون کردن فرضيهها استفاده ميکند از نوع همبستگي ميباشد و به دليل اينکه واقعيت موجود در بورس را بررسي کرده و به آنچه که هست ميپردازد، در حوزه پژوهشهاي اثباتي حسابداري قرار ميگيرد. همچنين برحسب نحوه گردآوري اطلاعات نوعي تحقيق پسرويدادي به شمار ميآيد.
1-9- روش و طرح نمونهبرداری
جامعه آماری در این تحقیق، شامل شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران میباشد. با قید محدودیتهای زیر برای جامعه آماری و تعدیل آن، نمونه آماری مشخص میگردد. نمونه انتخابی این تحقیق شامل شرکتهایی میشود که دارای شرایط زیر باشند:
1) شرکتهایی که در سالهای 1383 تا 1390 اقدام به تعدیل گزارشهای مالی خود نمودهاند.
2) سال مالی آنها منتهی به پايان اسفند ماه باشد.
3) شرکتهايی که حداکثر تا تاریخ 1/1/1383 در بورس اوراق بهادار پذيرفته شده باشند (یعنی قبل از سال 1383 در بورس پذیرفته شده باشند) و نام شرکت در دوره مورد بررسی از بين شرکتهای پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران حذف نشده باشد.
4) شرکت سرمايهگذاری يا واسطهگری مالی و بیمه نباشد.
5) در دوره مورد بررسی تغییر دوره مالی نداده باشند.
6) اطلاعات مالی شرکت برای دوره زمانی تحقیق موجود باشد.
1-10- ابزار گردآوری دادهها
در این تحقیق به منظور تدوین مبانی و مفاهیم نظری از روش کتابخانهای استفاده خواهیم نمود. یعنی مطالعه مقاله، کتاب و پایاننامههای مختلف صورت خواهد پذیرفت. برای جمعآوری دادههای مالی از لوحهای فشرده و نرمافزارهای موجود مثل نرمافزار رهآورد نوین، نرمافزار تدبیر پرداز مورد استفاده خواهد شد. سایت اینترنتی سازمان بورس اوراق بهادار تهران یکی دیگر از منابع اطلاعاتی این تحقیق است. همچنین به منظور اطمینان از صحت دادههاي نرم افزارهاي مذکور، به صورت نمونهاي، اقلامی از این دادهها انتخاب و با اقلام واقعی در صورتهاي مالی مطابقت داده خواهد شد.
1-11- ابزار تجزیه و تحلیل
در این تحقیق از نرم افزار Excel برای دستهبندی، تلخیص و ایجاد پایگاه دادهها استفاده خواهد شد و به منظور آزمون فرضیهها از نرم افزار Spss استفاده میشود.
در تحقيق حاضر ابتدا آمارههاي توصيفي براي متغيرهاي مدل رگرسيون ارائه ميشود. اين آمارهها عبارتند از: ميانگين، تعداد، حداکثر، حداقل و انحراف معيار. اين آمارهها شماي کلي از تکتک متغيرهاي مدل به دست ميدهد. همچنین آزمون کولموگورف، اسميرنف (K-S) برای آزمودن نرمال بودن توزيع جامعه، آماره F و آزمون ANOVA برای آزمودن معنادار بودن رگرسيون، آمارههاي t برای آزمودن معنادار بودن ضرايب و آزمون دوربين واتسون به منظور بررسي استقلال خطاها از يکديگر مورد استفاده قرار خواهد گرفت.
1-12- قلمرو تحقیق
1-12-1- قلمرو مکانی تحقیق
قلمرو مکانی تحقیق، شامل کلیه شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران میباشد. دسترسی آسان به اطلاعات این شرکتها، همچنین استاندارد بودن و همگن بودن اطلاعات این شرکتها دلیل انتخاب این شرکتها به عنوان جامعه آماری تحقیق است.
1-12-2- قلمرو زمانی تحقیق
افق زمانی پژوهش، یک دوره پنج ساله از سال 1383 تا 1390 میباشد.
1-12-3- قلمرو موضوعی تحقیق
این پژوهش به دنبال تاثیر کیفیت سود بر واکنش سرمایهگذاران به گزارشات مالی تعدیلی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران است.
1-13- متغیرهای تحقیق و نحوه اندازهگیری آنها
1-13-1- متغیر مستقل
در این تحقیق برای اندازهگیری متغیر مستقل تحقیق(کیفیت سود) از دو مدل استفاده شده است که در ادامه به تشریح هریک از آنها میپردازیم:
1-13-1-1- کیفیت سود بر اساس اقلام تعهدی
برای اندازه گیری کیفیت سود از اقلام تعهدی بر اساس مدل دی چو و دی شف (DDEQ) (2002) استفاده می شود. اقلام تعهدی در مدل مذکور خطاهای عمدی برآورد که ناشی از دستکاری مدیریت سود و خطای غیر عمدی اقلام تعهدی را در نظر می گیرد. مدل مذکور به شرح زیر است:
〖TCA〗_(i,t)/〖Assets〗_(i,t) =∅_(0,t)+∅_(1,i) 〖CFO〗_(i,t-1)/〖Assets〗_(i,t) +∅_(2,i) 〖CFO〗_(i,t)/〖Assets〗_(i,t) +∅_(3,i) 〖CFO〗_(i,t+1)/〖Assets〗_(i,t) +∅_(4,i) 〖∆Rev〗_(i,t)/〖Assets〗_(i,t) +∅_(5,i) 〖PPE〗_(i,t)/〖Assets〗_(i,t) +v_(i,t)
که در آن:
〖TCA〗_(i,t)=〖∆CA〗_(i,t)-〖∆CL〗_(i,t)-〖∆Cash〗_(i,t)+〖∆STDEBT〗_(i,t)
〖Assets〗_(i,t) = میانگین جمع داراییهای شرکت i در سال های t و t-1
〖CFO〗_(i,t) = جریانات نقدی عملیاتی شرکت i در سال t
〖∆CA〗_(i,t) = تغییرات در داراییهای جاری شرکت i در سال های t-1 به t
〖∆CL〗_(i,t) = تغییرات در بدهیهای جاری شرکت i در سال های t-1به t
〖∆Cash〗_(i,t) = تغییرات در وجه نقد شرکت i در سال های t-1 به t
〖∆STDEBT〗_(i,t) = تغییرات در بدهیهای کوتاه مدت شرکت i در سال هایt-1به t
〖∆Rev〗_(i,t) = تغییرات در درآمد شرکت در سال های t-1 به t
〖PPE〗_(i,t) = اموال، ماشین آلات و تجهیزات ناخالص
در مدل فوق کیفیت سود برابر است با:
EQ= σ(v ̂_(i,t-1) )
کیفیت سود که در این مدل با استفاده از انحراف معیار میانگین متحرک مقادیر باقیمانده مدل (از سال t-4 تا سال t) محاسبه می شود بیانگر این است که شرکت های با انحراف معیار بیشتر کیفیت سود پایین تری دارند.
1-13-1-2- شناسایی کیفیت سود با استفاده از الگوی اسلوان (1996)
کیفیت سود در الگوی اسلوان به شرح الگوی زیر میباشد:
OPACC=(Earnings-CFO )/(Average Assets)
که در آن، OPACC عبارت از تعهد عملیاتی است؛ Earnings عبارت است از عایدی قبل از اقلام غیر مترقبه، CFO جریانهای نقدی ناشی ناشی از عملیات است؛ Average Assets میانگین ارزش دفتری اول و پایان دوره مجموع داراییهاست.پس از محاسبه OPACC برای تمام شرکتهای نمونه متغیر جدیدی به نام OPACCIND به منظور تفکیک شرکتهای نمونه به کیفیت سود ضعیف و قوی محاسبه و تعریف میگردد. به منظور محاسبه این متغیر ابتدا میانه OPACC به دست آمده از شرکتهای نمونه محاسبه میگردد. پس از محاسبه این میانه متغیر OPACCIND به شرح زیر محاسبه میشود:
OPACCIND=|〖OPACC〗_i-〖OPACC〗_median |
قدر مطلق اختلاف OPACC هر شرکت با مقادیر میانه OPACC کل نمونهها است. پس از محاسبه این متغیر شرکتهای نمونه بر اساس آن به دهکهای مختلف تقسیم میگردند. شرکتهای قرار گرفته در دهکهای اول و دوم به عنوان شرکتهای با کیفیت سود قوی تلقی شده و سایر دهکها با کیفیت سود ضعیف طبقهبندی میگردد.
1-14-2- متغیر وابسته
در این تحقیق متغیر وابسته واکنش بازار در زمان ارائه گزارشات تعدیلی میباشد که با استفاده از بازده اضافی سهام در بازه زمانی انتشار گزارشات تعدیلی اندازهگیری میشود:
CAR=∑_(t=0)^(t=1)▒〖(〖DailyRet〗_i 〗-IndRet)
که در آن:
= Daily Ret بازده روزانه شرکت i برای روز های 0 و +1
IndRet= بازده بازار میباشد.
1-15- مدل تحقیق
برای آزمون فرضیات تحقیق از مدل پالمورس، ریچاردسون و اسکولز3 (2004) که به اختصار PRS نامیده میشود استفاده میگردد که به شرح زیر می باشد:
CAR=β_0-β_1 EQ+β_1 ATTRIB-β_2 CORE-β_3 MAT-β_4 PERVAS-β_5 YEARS-β_6 SIZEMAT-β_7 LEVMAT+β_8 PRIORRET+β_9 AUDCHANGE
که در آن:
=CAR واکنش بازار در زمان ارائه گزارشات تعدیلی.
ATTRIB = یک متغیر مجازی است که چنانچه تعدیل گزارش توسط حسابرس، مدیریت و یا بورس اوراق بهادار صورت پذیرد عدد 1 و در غیر این صورت مقدار 0 را می گیرد.
CORE = چنانچه تعدیل گزارشات مالی در برگیرنده حساب های اصلی (درآمد- بهای تمام شده و هزینه های جاری عملیاتی) باشد مقدار 1 و چنانچه تعدیل به خاطر حساب های اصلی نباشد مقدار 0 را می گیرد.
MAT = تفاوت جمع سود اصلی گزارش شده (قبل از تعدیل) و جمع سود تعدیل شده در تمام سال ها تقسیم بر جمع دارایی ها (در سال قبل از سال تعدیل)
PERVAS = نشان دهنده تعداد گروه حسابهای اصلی که در تعدیل تحت تاثیر قرار گرفته اند. (تعداد 7 گروه اصلی وجود دارد که در صفحه 95 موجود است)
YEARS = نشان دهنده اصرار بر تعدیل گزارش است و با تعداد سالهایی که گزارشات در طول دوره تحقیق تعدیل شده است اندازهگیری می شود (این مقدار برای گزارشات فصلی- سه ماهه، 25% است)
SIZEMAT = حاصلضرب بین اندازه شرکت (لگاریتم طبیعی ارزش دفتری داراییهای شرکت در سال ماقبل تعدیل) و اندازه تغییرات سود (MAT)
LEVMAT = حاصلضرب بین نسبت بدهی های بلند مدت به جمع دارایی ها (بر اساس ارزش دفتری در پایان سال ماقبل تعدیل) و اندازه تغییرات در سود (MAT).
PRIORRET = بازده حاصل از خرید و فروش در 120 روز قبل از تاریخ تعدیل (روز 120- تا 1- )
AUDCHANGE = چنانچه شرکت در سال تعدیل گزارش تغییر حسابرس داشته عدد یک و در غیر این صورت عدد صفر.
EQ = بیانگر کیفیت سود می باشد که بر اساس دو کیفیت اقلام تعهدی تعدیل شده مدل دی چو و دی شف (2002) (DDEQ) و یا اسلوان (1996) اندازهگیری میشود.
1-16- روش تحلیل
برای آزمون فرضیه نخست تحقیق، مدل فوق را به ترتیب با استفاده از هر دو متغیر کیفیت سود که به دو روش فوق اندازهگیری میشود مورد بررسی قرار میدهیم و با توجه به ضریب متغیر کیفیت سود (EQ) در خصوص رد یا تایید فرضیه اظهار نظر می نماییم.
برای آزمون فرضیه دوم که مبتنی بر این سوال است؛ کدام روش اندازهگیری کیفیت سود با واکنش سرمایهگذاران ارتباط و همخوانی بالاتری دارد، هر دو متغیر کیفیت سود اندازهگیری شده را بطور همزمان وارد مدل تحقیق نموده و با توجه به ضرایب بدست آمده در خصوص رد یا تایید فرضیه اظهار نظر مینماییم.
1-17- کاربرد نتایج تحقیق
نتایج حاصل از این تحقیق میتواند برای طیف گستردهای شامل سهامداران، حسابرسان، مسئولین بورس اوراق بهادار و محققان مفید واقع گردد.
1-18- ساختار کلی تحقیق
در فصل اول، کليات تحقيق ارائه شد. مقدمه، بیان مسأله، اهمیت و ضرورت انجام تحقیق، قلمرو تحقیق، فرضیهها و تعریف متغیرها، مورد بررسی قرار گرفت. در فصل دوم ضمن بیان مقدمه، مفاهیم نظری تحقیق تشریح و تبیین میشود. در ادامه با مروری بر ادبیات تحقیق، پژوهشهایی که پیرامون موضوع تحقیق صورت گرفته است، مورد بررسی قرار میگیرد. در فصل سوم ابتدا قلمرو زمانی تحقیق، فرضیهها و متغیرهای تحقیق تشریح میگردد. سپس به بیان روش انجام تحقیق، جامعه و نمونه آماری پرداخته و در نهایت روش گردآوری اطلاعات و تجزیه و تحلیل دادهها و آزمون سوالات ارائه میگردد. فصل چهارم به تجزیه و تحلیل نتایج اختصاص یافته است. چگونگی طبقهبندی اطلاعات و تجزیه و تحلیل آنها از طریق بکارگیری روشها و مدلهای آماری مورد استفاده، اشاره شده و در نهایت نتایج آزمون فرضیهها ارائه میشود. در فصل پنجم خلاصه تحقيق بيان میشود و نتيجهگيری و بررسی تطبيقی يافتهها ارائه میشود. در پايان اين بخش محدودیتهای تحقیق، پيشنهادها و زمينههای تحقيقات آتی ارائه میگردد. پيوستهای تحقيق شامل اطلاعات استفاده شده، منابع و مآخذ و ساير جداول پيوست ارائه میشود.

فصل دوم
مباني نظري و
مروري برپيشينه تحقيق
2-1- مقدمه
سیستم گزارشگری مالی در جلب اعتماد عمومی همواره با بحرانهایی مواجه بوده است. افزایش شمار تقلب و ارائه‌های مجدد که اغلب با ورشکستگی شرکتهای بزرگ درهم آمیخته، نگرانیهایی را درباره کیفیت صورتهای مالی به‌همراه داشته است. يكي از مهمترين ويژگيهاي كيفي اطلاعات حسابداري، اتكاپذيري و کیفیت آن است. نقش اصلي گزارشگري مالي، انتقال اثربخش اطلاعات به افراد برون سازماني به روشي معتبر و به موقع است. مديران ميتوانند از آگاهي خود درباره فعاليتهاي تجاري شركت براي بهبود اثربخشي صورتهاي مالي، به عنوان ابزاري براي انتقال اطلاعات به سرمايهگذاران و اعتباردهندگان بالقوه، استفاده نمايند (نوروش و حسینی، 1388). طبق مفاهيم نظري گزارشگري مالي، اطلاعاتي اتكاپذير است كه از اشتباه و تمايلات جانبدارانه خالي باشد. تحقيقاتي كه پيشتر در ايران انجام گرفته است نشان ميدهد كه درصد بالايي از شركتهاي ايراني به دليل اصلاح اشتباهات حسابداري، صورتهاي مالي را تجديد ارائه و رقمي را تحت عنوان تعديلات سنواتي گزارش ميكنند (سروري مهر، 1385 و كردستاني و همكاران، 1389). اين موضوع نشان ميدهد كه اطلاعات حسابداري شركتها از نظر ويژگي عاري از اشتباه بودن مورد ترديد است. این موضوع میتواند نشانگر انگیزه مديران براي گمراه كردن استفادهكنندگان صورتهاي مالي از طريق اعمال اختيارات خود در زمينه گزينشهاي حسابداري در گزارشگري مالي باشد.
فصل دوم این پژوهش به بیان مبانی نظری و پیشینه تحقیق خواهد پرداخت. مطالعات این فصل ما را در تحلیل لازم در فصلهای بعدی یاری میکند و همچون چراغی روشنگر مسیر خواهد بود.
2-2- محتوای اطلاعاتی تجدید ارائه صورتهای مالی
ارائه مجدد برای بازار حاوی اطلاعات جدیدی است. از دیدگاه سرمایهگذاران اخبار ارائه مجدد فقط بیانگر مشکلات عملکرد دوره گذشته نیست بلکه نوعی پیشبینی مشکلات آتی برای شرکت و مدیریت آن نیز محسوب میشود. به عبارت دیگر، موجب سلب اعتماد سرمایهگذاران نسبت به اعتبار و شایستگی مدیریت و کاهش کیفیت سودهای گزارش شده میگردد. در حقیقت، صورتهای مالی تجدید ارائه شده به صورت شفاف و صریح، پیام و علامتی پیرامون قابل اتکا نبودن صورتهای مالی دورههای گذشته و کیفیت پایین آنها ارائه مینماید. بنابراین متعاقب ارائه مجدد، انتظارات سرمایهگذاران در ارتباط با جریانهای نقدی آتی و نرخ بازده مورد انتظار آنها تغییر مییابد (ژیانگ4، 2006).
مطالعات انجام شده نشان میدهد، بازار به تعدیل سود به دلیل تغییر در اصول و رویههای حسابداری واکنش منفی نشان نمیدهد. چون این تعدیل منجر به تجدید نظر در جریانهای نقدی مورد انتظار آتی میشود و بنابراین، انتظارات سرمایهگذاران نیز تغییر مییابد. ولی به دلیل کاهش در جریانهای نقد آتی بازار به کاهش در سود تجدید ارائه شده ناشی از اشتباهات حسابداری واکنش منفی و معناداری نشان میدهد. شرکتهایی که به دلیل اشتباهات حسابداری به ویژه اشتباهات ناشی از شناسایی درآمد، ادغام و تحصیل به تعدیل سود مبادرت میورزند نسبت به شرکتهایی که به دلیل تغییر در اصول و رویههای حسابداری به تعدیل سود مبادرت میکنند دارای عمر کوتاهتری هستند. این مساله بیانگر این موضوع میباشد که احتمالاً این شرکتها از کنترل ناکافی مدیریت در طول مراحل رشد برخوردارند و یا در مراحل رشد اولیه خود به دستکاری حسابها به خصوص حساب درآمد مینمایند که این امر به نوبه خود بر سود و جریانهای نقدی آتی اثرگذار خواهد بود. در طبقهبندی روشهای تعدیل سود آنرا به سه دسته بد، خوب و خنثی تقسیم نمودهاند. چنانچه به دلیل تعدیل سود، سود خالص یا درآمد کاهش یابد به آن تعدیل سود بد گفته میشود. اگر سود خالص یا درآمد افزایش یابد تعدیل سود خوب است و اگر چندین تعدیل سود اتفاق افتد که در بعضی از آنها افزایش سود خالص یا درآمد روی دهد و در بعضی دیگر کاهش سود خالص یا درآمد روی دهد و یکدیگر را خنثی کنند چنین تعدیل سودی را خنثی گویند (فریدر و شانتیکومار، 2007).
2-3- کیفیت سود
2-3-1- تعاریف
اطلاعات حسابداری دارای وظیفه ارزش‌گذاری است. نقش اطلاعات حسابداری در کاهش عدم تقارن اطلاعاتی، بهطور عمده ناشی از وظیفه ارزش‌گذاری است؛ اطلاعات حسابداری با کیفیت بالا باعث می‌شود تا اطلاعاتی را برای سرمایه‌گذاران جهت کمک به آن‌ها در ارزش‌گذاری صحیح دارایی‌ها و تصمیمات سرمایه‌گذاری، فراهم آورد و زیان‌های ناشی از ارزش‌گذاری یا تصمیم‌گیری ناصحیح در سرمایه‌گذاری را کاهش دهد. (یوانگ و جیانگ، 2008). کیفیت اطلاعات حسابداری به‌عنوان دقتی است که گزارش‌گری مالی در بیان اطلاعات حسابداری و در ارتباط با عملیات‌ شرکت، به ویژه جریان‌های نقدی مورد انتظار دارد و به منظور آگاهی سرمایه‌گذاران ارائه می‌شود (ثقفی و همکاران، 1390).
سود یکی از با اهمیتترین اقلام صورتهای مالی است که در شرکتها به عنوان یکی از معیارهای تصمیمگیری برای ارزیابی عملکرد و تعیین ارزش بنگاه اقتصادی محسوب مي‌شود. هدف از گزارش سود بر اساس بیانیه شماره یک مفاهیم حسابداری هیات استانداردهای حسابداری مالی5، تامین و ارايه اطلاعات مفید برای اندازه‌گیری عملکرد و کارایی مدیریت، پیشبینی آینده واحد انتفاعی و توزیع آتی سود سهام، مبنایی برای تشخیص مالیات، بررسی قیمت محصولات، بررسی مخاطرات سرمایهگذاری در شرکت یا اعتباردهی و … برای ذینفعان مي‌باشد. در تعیین ارزش شرکت علاوه بر کمیت سود، به کیفیت آن (زمینه بالقوه رشد سود و میزان احتمال تحقق سودهای آتی) نیز باید توجه کرد (احمدپور، 1388).
به طور كلي، هر چه سود گزارش شده به استفادهكنندگان كمك كند تا تصميمات بهتري بگيرند، آن سود با كيفيتتر محسوب ميشود اما به دليل آن كه افراد از اطلاعات در تصميمات متفاوتي استفاده ميكنند امكان ارايه يك تعريف جامع از سود وجود ندارد. از طرف ديگر ساير معيارها نيز بر مفيد بودن اطلاعات سود تأثير ميگذارد. از جمله اين اطلاعات (غيرمالي)، توانايي تجزيه و تحليل و پردازش اطلاعات توسط استفادهكنندگان و ساير محدوديتهاي بالقوهاي است كه بر سر راه استفادهكننده قرار ميگيرد (شیپر و وینسنت6، 2003).
کیفیت سود دارای جنبههای متفاوتی است و از این رو تعاریف متفاوت و معیارهای اندازهگیری متفاوتی در رابطه با آن مطرح شده است که مهمترین آن به شرح زیر است:
روساین سودی7 (1999) را با کیفیتتر میداند که پایدارتر باشد. از دید ریچاردسن و همکاران8 (2001) کیفیت سود درجه ثبات عملکرد عایداتی در دوره آتی است. تعریف بنیش و وارگاس (2002) از کیفیت سود احتمال پایداری عایدات آتی تعریف میکند. پنمن و ژانگ9 (2002) کیفیت سود را توانایی سود در نشان دادن عایدات آتی تعریف میکنند. از دیدگاه هاج (2003) کیفیت سود درجه تفاوت سود خالص گزارش شده از عایدات واقعی است.تعریف میخاییل و همکاران10 (2003) از کیفیت سود عبارت است از درجه ارتباط عایدات گذشته یک شرکت با جریان نقد آتی آن. وایت11 (2003) کیفیت سود را میزان محافظهکاری اعمال شده در سود گزارش شده میداند. لاگی و مارکورات (2004) سودی را با کیفیت میداند که میزان محتوای اطلاعاتی بیشتری داشته باشد. کرسکن هایتر و ملومارد12 (2004) سود با کیفیت را سودی میداند که محتوای اطلاعاتی بیشتری داشته باشد و به ارزش شرکت در بلندمدت نزدیکتر باشد.
برای کیفیت سود معیارهای متفاوتی ارايه شده است. از جمله پایداری سود (پايداري سود به معناي تكرارپذيري (استمرار) سود جاري است. هر چه پايداري سود بيشتر باشد، يعني شركت توان بيشتري براي حفظ سودهاي جاري دارد و فرض ميشود كيفيت سود شركت بالاتر است.)13، قابلیت پیشبینی و نوسانپذیری و همچنین معیارهایی که ارتباط بین سود و ارقام تعهدی و جریانات نقدی را بررسی نماید.
2-3-2- نظریه کیفیت سود
نظریه کیفیت سود برای اولین بار توسط تحلیل گران مالی و کارگزاران بورس مطرح شد، زیر آنها احساس میکردند سود گزارش شده میزان قدرت سود یک شرکت را آن چنان که در ذهن مجسم میکنند، نشان نمیدهد. آنها دریافتند که پیشبینی سودهای آتی بر مبنای نتایج گزارش شده، کار مشکلی است ضمناً تحلیل گران دریافتند که تجزیه و تحلیل صورتهای مالی شرکتها به دلیل نقاط ضعف متعدد در اندازهگیری اطلاعات حسابداری کار مشکلی میباشد.
سوال اساسی این است که چرا تحلیلگران مالی در ارزیابی خود از سود خالص گزارش شده و یا سود هر سهم شرکت (بدون تعدیل) استفاده نمیکنند و جانب احتیاط را رعایت مینمایند. پاسخ این است که در تعیین ارزش شرکت فقط به کمیت سود نگاه نمیشود، بلکه باید به کیفیت آن نیز توجه شود. تحلیل گران مالی تلاش میکنند تا چشم انداز سود شرکتها را ارزیابی کنند. چشم انداز سود به ترکیب ویژگیهای مطلوب و نامطلوب سود خالص اشاره دارد. برای مثال، شرکتی که عناصر و اقلام با ثباتی در صورت سود و زیانش وجود دارد نسبت به شرکتی که این اقلام و عناصر در صورت سود و زیان آن با ثبات نیست، کیفیت سود بالاتری دارد. همین امر به تحلیل گران اجازه می دهد، سود آتی شرکت را با قابلیت اطمینان بیشتری پیش بینی نمایند.
2-3-3- دیدگاههای مختلف در مورد کیفیت سود
وجود زمینههای مناسب برای «دستکاری سود»ناشی از تضاد منافع و همچنین به علت پاره ای از محدودیت های ذاتی حسابداری از جمله:
الف) نارساییهای موجود در فرآیند برآوردها و پیش بینی های آتی؛
ب) امکان استفاده از روشهای متعدد حسابداری باعث شده است که سود واقعی یک واحد اقتصادی از سود گزارش شده در صورتهای مالی متفاوت باشد.
محققان و دست اندرکاران حرفه حسابداری اهمیت سود به عنوان یکی از مهمترین معیارهای ارزیابی عملکرد و تعیین کننده ارزش شرکت ناگریز به ارزیابی سود گزارش شده توسط واحدهای اقتصادی میباشند. برای ارزیابی این سود از مفهومی بنام کیفیت سود استفاده می شود.
در مقالات مختلف در تعریف مفهوم کیفیت سود به دو ویژگی برای تعیین کیفیت سود اشاره شده است: یکی از آنها سودمندی تصمیمگیری و دیگری ارتباط بین این دو مفهوم و سود اقتصادی مد نظر آقای هیکس میباشد. به عبارت دیگر کیفیت سود عبارت است از بیان صادقانه سود گزارش شده، از سود مدنظر آقای هیکس. منظور از بیان صادقانه تطابق بین توصیف انجام شده و آن چیزی که ادعای آن را دارد، می باشد. یعنی کیفیت سود بالا نشان دهنده مفید بودن اطلاعات سود برای تصمیم گیری استفاده کنندگان و همچنین مطابقت بیشتر آن با سود اقتصادی هیکس میباشد. اما بدلیل آنکه افراد از اطلاعات در تصمیمات متفاوتی استفاده میکنند، امکان ارائه یک تعریف جامع از سود وجود ندارد.
برخی تحلیلگران مالی، کیفیت سود را بعنوان سود عادی و مستمر، تکرارپذیر و ایجاد کننده جریان نقدی حاصل از عملیات میدانند، آنها متعقدند که کیفیت سود رقمی بین سود خالص گزارش شده و جریان نقدی حاصل از عملیات منهای ارقام غیر تکراری میباشد.
تاکنون متخصصان مالی نتوانستهاند به یک محاسبه مستقل از سود که از نظر آنها کیفیت لازم را دارا باشد دست یابند. در این حالت، متخصصان مالی با انجام تعدیلات مناسب، میتوانند به یک دامنه که به شکل صحیحتر نشانگر کیفیت سود نسبت به سود خالص گزارش شده باشد، دست یابند. بنابراین مفهوم کیفیت سود، یک امر تعریف شده ثابت نیست که بتوان به آن دست یافت. بلکه مفهومی است نسبی که به ارتباط آن با دیدگاهها و نگرشها بستگی دارد.
دیدگاههای مختلفی در مورد ارزیابی کیفیت سود وجود دارد که ذیلاً تعدادی از آنها مورد بررسی قرار میگیرد.
«هانت» مدیر مالی شرکت جنرال میلز معتقد است که در ارزیابی کیفیت سود دو مورد ارزیابی میشود: یکی از تناسب داشتن سود فعلی شرکت با سودهای گذشته و دیگری برداشت بازار از کیفیت سود شرکت که در نسبت P/E متجلی میشود.
«هگن» مدیر مالی شرکت دینولدز معتقد است که کیفیت سود را میتوان با شناسایی یا حذف اثرات تغییر روشهای حسابداری، اقلام غیر عادی و شرایط بازار یا هزینههای موقتی، اندازهگیری نمود.
«کونولی» دیگر تحلیل گر مالی معتقد است که کیفیت سود را میتوان از طریق اندازهگیری ارزش قابل بازیافتنی داراییها ارزیابی کرد.
«والن» مدیر مالی شرکت آمریکن برودکستینگ14 معتقد است که کیفیت سود را میتوان از طریق تفاضل بین سود تورمی و سود گزارش شده اندازهگیری کرد.
اسلون15 (1996) اثبات کرد که شرکتهای با سود گزارش شده بالاتر از جریان وجوه نقد عملیاتی (حجم بالای اقلام تعهدی)، در سالهای آتی یک کاهشی در سود عملیاتی را تجربه خواهند کرد. بنابراین حجم اقلام تعهدی یک شاخص خوب برای کیفیت سود میباشد.
میخاییل16 (1998) معتقد است، سودی را که بهتر بتواند جریات نقدی عملیاتی آتی موسسه را پیشبینی کند، با کیفیتتر است.
2-3-4- اهمیت ارزیابی کیفیت سود
کیفیت سود و به صورت عامتر کیفیت گزارشگری مالی مورد علاقه کسانی است که از گزارشهای مالی برای تصمیمگیریهای سرمایهگذاری و انعقاد قراردادهای مختلف استفاده میکنند.
از دیدگاه تدوینکنندگان استانداردها کیفیت گزارشهای مالی به صورت غیر مستقیم نشاندهنده کیفیت استانداردهای گزارشگری مالی است.
تصمیمگیری برای قراردادی بر اساس کیفیت سود پایین، باعث انتقال ناخواسته ثروت خواهد شد.
برای نمونه سودهای بیش از حد نشان داده شده، که بعنوان معیار ارزیابی عملکرد مدیریت قرار میگیرد، منجر به تعلق حقوق و مزایای بیش از اندازه به مدیریت خواهد شد.
به گونهای مشابه سودهای متورم ممکن است ورشکستگی ناگهانی شرکت را پنهان سازد که  این خود باعث اعتبار دادن نادرست از سوی اعتباردهندگان خواهد شد. از دیدگاه  سرمایهگذاری کیفیت سود پایین مطلوب نیست زیرا نشانگر وجود ریسک در تخصیص منابع به آن بخش میباشد و باعث کاهش رشد اقتصادی از طریق تخصیص نادرست سرمایه خواهد شد. از طرفی کیفیت سود پایین باعث انحراف منابع از طرحهای با بازده واقعی به طرحهای با بازدهی غیر واقعی میشود که کاهش رشد اقتصادی را در پی خواهد داشت. تدوین کنندگان استانداردهای حسابداری در جستجوی بازخور استانداردها در این مورد هستند که آیا استانداردهای تدوین شده کارا بوده اند یا خیر و برای این منظور به سود گزارش شده توجه خواهند کرد (نوروش، 1384).
2-3-5- معیارهای اندازهگیری کیفیت سود
از آنجا که تعریف یکسانی از کیفیت سود وجود ندارد، لذا معیار ارزیابی یکسانی نیز وجود ندارد. بطور کلی معیارهای ارزیابی کیفیت سود و اجزای مربوط به آن را که در سال 2002 توسط توسط کاترین و وینسنت17 ارائه شده به صورت جدول زیر طبقه بندی کرد:
جدول 2-1- معیارهای ارزیابی کیفیت سود و اجزای مربوطه (طبقهبندی کاترین و ویسنت)
معیارهای ارزیابیاجزای مربوطهالف) مفهوم کیفیت سود مبتنی بر سری زمانی ویژگیهای سود1. پایداری
2. قابلیت پیشبینی
3. نوسان پذیریب) مفهوم کیفیت سود بر اساس رابطه بین سود و اقلام تعهدی و وجه نقد1. نسبت وجه نقد حاصل از فعالیتهای عملیاتی به سود
2. تغییر در کل اقلام تعهدی
3. پیش بینی اجزا اختیاری اقلام تعهدی به کمک متغیر های حسابداری
4. پیش بینی روابط بین اقلام تعهدی و جریان های نقدیج) مفهوم کیفیت سود بر اساس ویژگیهای کیفی چاچوب نظری هیات استانداردهای حسابداری مالیمربوط بودن و قابلیت اتکاد) مفهوم کیفیت سود بر اساس تاثیرگذاری در تصمیم1. قضاوتها و برآوردها ، معیاری معکوس از کیفیت سود
2. رابطه معکوس بین کیفیت سود و تغییر استاندارد های حسابداری
2-3-6- قابلیت پیشبینی سود
اطلاعات ارائه شده توسط شرکت و در نتیجه سود، مبتنی بر رویدادهاي گذشته است اما سرمایهگذاران، به اطلاعاتی راجع به آینده شرکت نیاز دارند. یکی از دیدگاههاي موجود در این مورد، ارائه صرفاً اطلاعات تاریخی و جاري توسط واحد تجاري است البته به نحوي که سرمایهگذاران بتوانند خود پیشبینیهاي مربوط به آینده را انجام دهند. دیدگاه دیگر این است که مدیریت با در دست داشتن منابع و امکانات به انجام پیشبینیهایی قابل اعتماد بپردازند و با انتشار عمومی این پیشبینیها، کارایی بازارهاي مالی را افزایش دهند (شباهنگ، 1382).
شواهد تجربی نشان دادهاند که سرمایهگذاران به اطلاعاتی نظیر پیشبینی سود هر سهم اتکا کرده و در قیمتگذاري سهام از آن استفاده میکنند. این پیشبینی، بیانکننده انتظارات مدیریت در مورد رویدادهاي آتی است که ممکن است به وقوع بپیوندد لذا دقت این پیشبینی براي سرمایهگذاران حائز اهمیت است زیرا تصمیمگیري سرمایهگذاران در مورد خرید، فروش و یا نگهداري سهام بر مبناي این اطلاعات است. بنابراین خطاي پیشبینی سود عامل مهمی در عملکرد بازار ثانویه است (جگ و مکنومی18، 2003). از آنجایی که هم پیشبینی سود و هم ایجاد اقلام تعهدي هردو در بردارنده درجه زیادي از ذهنگرایی مدیریت است، اشتباهات موجود در برآوردهاي تجاري مدیریت به احتمال زیادي هم در پیشبینی سود و هم در اقلام تعهدي آشکار میگردد. این دو شیوه افشا بدلیل برآوردهاي نادرست مدیران از آینده تجاري شرکتها، در بر دارنده خطاهاي مشترکی هستند. بدلیل تغییر در شرایط تجاري (مانند تغییر غیر قابل پیشبینی در تفاضاي بازار و استراتژيهاي رقبا) محیط عملیاتی یک شرکت آکنده از ابهام است. این امر بدین معنی است که دانش مدیریت نسبت به محیط تجاري شرکت کامل نیست. دانش کم مدیریت به طور اجتنابناپذیري خطاهایی در برآورد چشمانداز تجاري ایجاد مینماید. به علاوه، عدم اطمینان در محیط عملیاتی میتواند جانبداريهاي آگاهانه مدیریت را در پردازش اطلاعات تشدید نماید، که منجر به خطاهایی در برآوردهاي آینده تجاري میشود (لطفی و حاجیپور، 1389).
2-3-7- ارتباط بین سود و ارقام تعهدی و جریانات نقدی و مفهوم پایداری سود
قبل از پرداختن به قضيه پايداري اقلام تعهدي، ارائه تعريفي روشن از اين اقلام ضرورت دارد. پس از هيلي (1985) اغلب محققان از جمله اسلوان(1996)، خي (2001) و تامس و ژانگ (2001) اقلام تعهدي را تغيير در تفاضل سرمايه در گردش غيرنقدي و هزينه استهلاك تعريف كردند. اما اين تعريف، شامل اقلام تعهدي مربوط به داراييها و بدهيهاي عملياتي غيرجاري و داراييها و بدهيهاي مالي نميشد.
فيرفيلد و همكارانش (2003) نيز در تعريف خود تنها به اقلام تعهدي سرمايه در گردش اشاره كردند و اقلام تعهدي عملياتي غيرجاري را شكلي از رشد در نظر گرفتند. به هرحال، تفاوت كليدي ميان اقلام تعهدي سرمايه در گردش و اقلام تعهدي عملياتي غيرجاري در اين است كه



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید