دانشگاه آزاد اسلامی
واحد رشت
دانشکده مدیریت و حسابداری
گروه آموزشی حسابداری
پایاننامه تحصیلی جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد رشته حسابداری
عنوان:
مطالعه تاثیر حاکمیت شرکتی بر حق الزحمه حسابرسی شرکتهای پذیرفته شده
در بورس اوراق بهادار تهران
استاد راهنما:
دکتر کیهان آزادی
نگارش:
مهدی سلطانی
پاییز 93
تقدیر و تشکر :
از اساتید بزرگوار ، دکتر کیهان آزادی که زحمت راهنمایی های این پایان نامه را بر عهده داشته و در مقــاطع مختلف این تحقیق همــواره از هدایت و راهنمــایی شـان مرا بهره مند ســاخته اند و دکتر غلامرضا محفوظی و دکتر ابراهیم چیرانی که زحمت داوری این پایان نامه را متقبل شده اند کمال تشکر و قدرانی را می نمایم.

تقدیم به:

پـدر عـزیـزم
و

مـادر مهـربـانم

فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول : کلیات تحقیق
1-1 . مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………… 2
1-2 . بیان مسأله ………………………………………………………………………………………………………………………… 2
1-3 . اهمیت و ضرورت تحقیق ………………………………………………………………………………………………….. 4
1- 4 . اهداف تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………. 4
1-4-1 . اهداف علمی …………………………………………………………………………………………………….. 4
1-4-2 . اهداف کلی و فرعی …………………………………………………………………………………………… 5
1-4-3 . اهداف کاربردی …………………………………………………………………………………………………. 5
1-5 . سوالات تحقیق ………………………………………………………………………………………………………………… 6
1-6 . فرضیه های تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………. 6
1-7 . روش تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………. 6
1- 8 . جامعه آماری و روش گرد آوری اطلاعات و داده ها ……………………………………………………………. 7
1-8-1 . قلمرو زمانی و مکانی تحقیق………………………………………………………………………………… 7
1-8-2 . جامعــه و نمونه آمـــــاری………………………………………………………………………………… 7
1-8-3 . روش گــرد آوری اطلاعات ……………………………………………………………………………….. 7
1-8-4 . ابزار گرد آوری اطلاعـــات ……………………………………………………………………………….. 7
1-9 . تعریف عملیاتی متغیرهای تحقیق ……………………………………………………………………………………….. 8
1-10 . تعریف واژه ها و اصطلاحات فنی و تخصصی ( به صورت مفهومی )……………………………………. 8
1-11 . ساختار کلی تحقیق ………………………………………………………………………………………………………… 10
فصل دوم : ادبیات و پیشینه تحقیق
2-1 . مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………….. 12
2-2 . تاریخچه حسابرسی …………………………………………………………………………………………………………. 12
2-2-1 . حسابرسی های پیش از تشکل حرفه ای……………………………………………………………….. 12
2-2-2 . حسابرسی های بعد از تشکل حرفه ای ……………………………………………………………… 13
2-2-3 . حسابرسی در ایران …………………………………………………………………………………………… 14
2-3 . نقش حسابرسی در اقتصاد ……………………………………………………………………………………………….. 19
2-4 . کیفیت حسابرسی …………………………………………………………………………………………………………… 20
2-4-1 . تعریف کیفیت حسابرسی…………………………………………………………………………………… 21
2-4-1-1 . استقلال حسابرسی ازمنظر قانونی : یک رویکرد صفر و یکی ………………….. 24
2-4-1-2 . استقلال و کیفیت کار حسابرسی به عنوان یک طیف ……………………………… 25
2-4-2 . برداشت از استقلال حسابرسی ، کیفیت واقعی حسابرسی و متغیر اندازه …………………… 34
2-4-2-1 . نقش استاندارد های حسابرسی در استقلال حسابرسی ………………………….. 36
2-4-3 . انگیزه عرضه حسابرسی با کیفیت بالا ………………………………………………………………… 38
2-4-4 . چارچوب خدمات حسابرسی …………………………………………………………………………… 39
2-4-5 . رتبه بندی موسسات حسابرسی ………………………………………………………………………… 40
2-4-5-1 . رتبه بندی موسسات حسابرسی در جهان ……………………………………………… 40
2-4-5-2 . رتبه بندی موسسات حسابرسی در ایران ………………………………………………. 41
2-5 . هزینه و انواع آن …………………………………………………………………………………………………………….. 42
2-5-1 . طبقه بندی هزینه ها …………………………………………………………………………………………. 42
2-5-2 . هزینه حسابرسی جز کدام هزینه ها طبقه بندی می شود؟ ………………………………………. 48
2-5-3 . حق الزحمه حسابرسان …………………………………………………………………………………….. 48
2-5-4 . هزینه های حسابرسـی ……………………………………………………………………………………… 50
2-6. مبانی نظری حاکمیت شرکتی …………………………………………………………………………………………….. 52
2-6-1. تاریخچه حاکمیت شرکتی ………………………………………………………………………………….. 52
2-6-2 . نظریه های مطرح در حاکمیت سازمانی ( شرکتی )……………………………………………….. 52
2-6-2-1. نظریه عاملیت ( تئوری نمایندگی )………………………………………………………… 53
2-6-2-2 . نظریه برتری سهامداران ……………………………………………………………………… 54
2-6-2-3 . نظریه ذینفعان …………………………………………………………………………………… 55
2-6-2-4 . نظریه وابستگی منابع …………………………………………………………………………. 58
2-6-2-5 . نظریه تسلط مدیریت …………………………………………………………………………. 58
2-6-2-6 . نظریه انتخاب استراتژیک ……………………………………………………………………. 59
2-6-2-7 . نظریه سازمانی ………………………………………………………………………………….. 60
2-6-2-8 . نظریه قانون گرایی……………………………………………………………………………… 60
2-6-2-9 . نظریه خادمیت ………………………………………………………………………………….. 61
2-6-2-10 . نظریه نهادی…………………………………………………………………………………….. 62
2-6-3 . حاکمیت شرکتی به معنای امروزی………………………………………………………………………. 64
2-6-4 . ضرورت شناخت و کنترل حاکمیت شرکتی ………………………………………………………….. 65
2-6-5 . مفاهیم حاکمیت شرکتی ……………………………………………………………………………………. 68
2-6-6 . نگاهی تطبیقی به نظام های راهبری ( حاکمیت ) شرکتی ………………………………………. 68
2-6-7 . ویژگی های حاکمیت شرکتی ……………………………………………………………………………. 70
2-6-7-1 . تمرکز مالکیت (OWNCON)………………………………………………………………. 70
2-6-7-2 . مالکیت نهادی ( INSOWN) ……………………………………………………………… 71
2-6-7-3 . استقلال هیأت مدیره ( BRDIND)………………………………………………………. 73
2-6-7-4 . دوگانگی وظایف مدیرعامل (DUAL)…………………………………………………… 75
2-6-9 . حاکمیت شرکتی در ایران …………………………………………………………………………………… 75
2-6-9-1 . حاکمیت شرکتی در بازار سرمایه ایران………………………………………………….. 75
2-6-9-2 . نظام حاکمیت ( راهبری ) شرکتی در بورس اوراق بهادار تهران ………………. 77
2-7 . حاکمیت شرکتی و حق الزحمه حسابرسی …………………………………………………………………………. 78
2-7-1 . عوامل مربوط به حق الزحمه حسابرسی ……………………………………………………………… 79
2-7-2 . نظام راهبری شرکت چه تأثیری بر هزینه حسابرسی دارد ؟…………………………………….. 80
2-7-2-1 . اندازه هیأت مدیره …………………………………………………………………………….. 80
2-7-2-2 . نسبت اعضاء غیر موظف هیأت مدیره به کل ………………………………………… 81
2-7-2-3 . درصد مالکیت سهامداران عهده …………………………………………………………… 81
2-7-2-4 . میزان سهام شناور آزاد ……………………………………………………………………….. 81
2-7-2- 5 . درصد مالکیت نهادهای دولتی و شبه دولتی………………………………………….. 82
2-7-2-6 . نوع حسابرسی ………………………………………………………………………………….. 82
2-7-2-7 . میزان افشای معامله با اشخاص وابسته …………………………………………………. 82
2-7-3 . مبانی نظری و هزینه ها …………………………………………………………………………………….. 82
2-8 . پیشینه پژوهش ………………………………………………………………………………………………………………… 84
2-8-1 . پژوهش های خارجی…………………………………………………………………………………………. 84
2-8-2 . پژوهش های داخلی …………………………………………………………………………………………. 89
2-9 . خلاصه فصل …………………………………………………………………………………………………………………. 95
فصل سوم : روش تحقیق
3-1 . مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………. 97
3-2 . روش تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………… 97
3-2-1 . قلمرو تحقیق ……………………………………………………………………………………………………. 97
3-2-1-1 . قلمرو زمانی تحقیق …………………………………………………………………………… 98
3-2-1-2 . قلمرو مکانی تحقیق …………………………………………………………………………… 98
3-3 . فرضیه های تحقیق …………………………………………………………………………………………………………… 98
3-3-1 . تبدیل فرضیه های پژوهش به آماری ………………………………………………………………….. 99
3-4 . جامعه آماری ، روش نمونه گیری و گرد آوری داده ها ……………………………………………………….. 99
3-4-1 . جامعه آماری …………………………………………………………………………………………………… 99
3-4-2 . روش گرد آوری داده ها …………………………………………………………………………………. 100
3-5 . روش های تجزیه و تحلیل داده ها …………………………………………………………………………………. 100
3-5-1 . روش آماری ………………………………………………………………………………………………….. 100
3-5-2 . متغیرهای تحقیق و نحوه اندازه گیری آنها …………………………………………………………. 101
3-6 . تجزیه و تحلیل رگرسیون و همبستگی ……………………………………………………………………………. 102
3-6-1. مدلهای رگرسیون ……………………………………………………………………………………………. 102
3-6-2 . همبستگی ……………………………………………………………………………………………………… 103
3-6-3 . روش آزمون فرضیه ها(روش داده های پانل)……………………………………………………… 104
3-6-3-1 . روش اثرات ثابت………………………………………………………………………………. 105
3-6-3-2 . آزمون چاو یا F مفید ………………………………………………………………………… 105
3-6-3-3 . آزمون هاسمن ………………………………………………………………………………….. 106
3-6-4 . آزمونهای معنادار بودن در الگوهای رگرسیون …………………………………………………….. 106
3-6-5 . آزمون خودهمبستگی جملات خطا …………………………………………………………………… 107
3-7 . خلاصه فصل ……………………………………………………………………………………………………………….. 108
فصل چهارم : تجزیه و تحلیل داده ها
4-1 . مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………. 110
4-2 . آمار توصیفی داده ها ………………………………………………………………………………………………………. 110
4-3 . آزمون نرمال بودن داده های تحقیق …………………………………………………………………………………. 112
4-3-1 . آزمون نرمال بودن برای هزینه حسابرسی……………………………………………………………. 112
4-3-2 . آزمون نرمال بودن برای استقلال هیأت مدیره ……………………………………………………… 113
4-3-3 . آزمون نرمال بودن برای درصد مالکیت مدیران اجرایی و اعضای هیأت مدیره ………… 114
4-3-4 . آزمون نرمال بودن برای درصد مالکیت نهادی …………………………………………………….. 115
4-3-5 . آزمون نرمال بودن برای ارزش بازار به ارزش دفتری ……………………………………………. 116
4-3-6 . آزمون نرمال بودن برای اندازه شرکت ………………………………………………………………… 117
4-3-7 . آزمون نرمال بودن برای نسبت حسابهای دریافتی به کل دارایی………………………………. 118
4-3-8 . آزمون نرمال بودن برای نسبت موجودی کالا به کل دارایی……………………………………. 119
4-4 . نتایج حاصل از آزمون فرضیه …………………………………………………………………………………………. 120
4-4-1 . بررسی همبستگی بین متغیرها …………………………………………………………………………… 120
4-4-2 . بررسی مانایی متغیرهای پژوهش ………………………………………………………………………. 121
4-4-3 . آزمون F لیمر و آزمون هاسمن …………………………………………………………………………. 123
4-4-4 . تخمین مدل و تجزیه و تحلیل نتایج ………………………………………………………………….. 123
4-5 . خلاصه فصل ………………………………………………………………………………………………………………… 125
فصل پنجم : بحث ، نتیجه گیری و پیشنهادها
5-1 . مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………. 127
5-2 . نتایج حاصل از بررسی تحقیق ……………………………………………………………………………………….. 128
5-2-1 . خلاصه ای از مبانی نظری ………………………………………………………………………………… 128
5-2-2 . خلاصه نتایج آزمون فرضیه ها …………………………………………………………………………. 130
5-3 . نتیجه گیری………………………………………………………………………………………………………………….. 131
5-4 . محدودیت های محقق ……………………………………………………………………………………………………. 133
5-5 . پیشنهادهای مبتنی بر نتایج تحقیق …………………………………………………………………………………….. 133
5-6 . پیشنهادها برای تحقیقات آتی ………………………………………………………………………………………….. 134
فهرست منابع
الف) منابع فارسی …………………………………………………………………………………………………………………… 135
ب) منابع انگلیسی …………………………………………………………………………………………………………………… 137
پیوست ها
پیوست الف) فهرست شرکت های نمونه آماری تحقیق ……………………………………………………………….. 140
پیوست ب) خروجی نرم افزار Eviews …………………………………………………………………………………… 141
چکیده انگلیسی ………………………………………………………………………………………………………………………… 146
فهرست جداول
ــــــــــ
عنوان صفحه
فصل دوم : ادبیات و پیشینه تحقیق
جدول 2-1 . خلاصه نظریه های حاکمیت شرکتی ……………………………………………………………………… 63
جدول 2-2. میزان اجماع در مورد حاکمیت شرکتی ……………………………………………………………………. 67
جدول 2-3 . ویژگی های سیستم های درونی و بیرونی ……………………………………………………………… 69
فصل سوم : روش تحقیق
جدول 3-1 . انتخاب نمونه براساس محدودیت های تحقیق………………………………………………………. 100
فصل چهارم : تجزیه و تحلیل داده ها
جدول 4-1 . آمار توصیفی داده های تحقیق …………………………………………………………………………….. 111
جدول 4-2 . آزمون نرمال کولموگوروف-اسمیرنوف برای هزینه حسابرسی ………………………………… 112
جدول 4-3 . آزمون نرمال کولموگوروف-اسمیرنوف برای هزینه حسابرسی ………………………………… 113
جدول 4-4 . آزمون نرمال کولموگوروف-اسمیرنوف برای استقلال هیئت مدیره ………………………….. 113
جدول 4-5 . آزمون نرمال کولموگوروف-اسمیرنوف برای استقلال هیئت مدیره ………………………….. 114
جدول 4-6 . آزمون نرمال کولموگوروف-اسمیرنوف برای درصد مالکیت مدیران اجرایی و اعضای هیئت مدیره ….. 114
جدول 4-7 . آزمون نرمال کولموگوروف-اسمیرنوف برای درصد مالکیت مدیران اجرایی و اعضای هیئت مدیره ….. 115
جدول 4-8 . آزمون نرمال کولموگوروف-اسمیرنوف برای درصد مالکیت نهادی …………………………… 115
جدول 4-9 . آزمون نرمال کولموگوروف-اسمیرنوف برای درصد مالکیت نهادی …………………………… 116
جدول 4-10 . آزمون نرمال کولموگوروف-اسمیرنوف برای ارزش بازار به ارزش دفتری ……………….. 116
جدول 4-11 . آزمون نرمال کولموگوروف-اسمیرنوف برای ارزش بازار به ارزش دفتری ……………….. 117
جدول 4-12 . آزمون نرمال کولموگوروف-اسمیرنوف برای اندازه شرکت ……………………………………. 117
جدول 4-13 . آزمون نرمال کولموگوروف-اسمیرنوف برای اندازه شرکت ……………………………………. 118
جدول 4-14 آزمون نرمال کولموگوروف-اسمیرنوف برای نسبت حسابهای دریافتنی به کل دارایی ها …………………… 118
جدول 4- 15 . آزمون نرمال کولموگوروف-اسمیرنوف برای نسبت حسابهای دریافتنی به کل دارایی ها …………….. 119
جدول 4-16 . آزمون نرمال کولموگوروف-اسمیرنوف برای نسبت موجودی کالا به کل دارایی ها…….. 119
جدول 4-17 . آزمون نرمال کولموگوروف-اسمیرنوف برای نسبت موجودی کالا به کل دارایی ها……… 120
جدول 4-18 . رابطه بین حاکمیت شرکتی و هزینه حسابرسی (همبستگی پیرسون)………………………….. 121
جدول 4-19 . نتایج آزمون مانایی متغیر های پژوهش………………………………………………………………….. 122
جدول 4-20 . نتایج حاصل از آزمون F لیمر و آزمون هاسمن ……………………………………………………… 123
جدول 4-21 . نتایج تخمین مدل سیمونیک 1980 ………………………………………………………………………. 124
فصل پنجم : بحث ، نتیجه گیری و پیشنهادات
جدول 5-1 . خلاصه نتایج به دست آمده از آزمون فرضیات ………………………………………………………… 132
چکیده:
موسسات حسابرسی مفاهیم نظری و تجربی مهمی برای تعیین حق الزحمه حسابرسی دارند. آنها جهت قيمت گذاري خدمات حسابرسي از عوامل گوناگوني استفاده مي كنند و تحقيقات زيادي نيز در رابطه با شناسايي و ارزيابي اين عوامل انجام شده است. عواملی که در اغلب مطالعات مدنظر قرار گرفته اند شامل عوامل ريسك، حجم و پيچيدگي عمليات واحد مورد رسيدگي بوده است. یکی از عوامل مهم تعیین ریسک حسابرسی، ساختار حاکمیت شرکتی می باشد که باید به آن توجه شود.البته هنوز معلوم نیست که حاکمیت شرکتی تاثیری بر حق الزحمه حسابرسی دارد یا نه و اگر دارد چگونه حق الزحمه حسابرسی را تحت تاثیر قرار می دهد. حداقل دو استدلال در مورد رابطه حاکمیت شرکتی و حق الزحمه های حسابرسان وجود دارد. در استدلال اول فرض بر این است که ساختار داخلی حاکمیت شرکتی شرکت ها کامل است. در نتیجه هزینه های نمایندگی و ریسک موسسات حسابرسی کاهش یافته و این باعث کاهش حق الزحمه حسابرس و هزینه های حسابرسی شرکت می شود. به عبارتی حسابرسی به عنوان شکلی از حاکمیت شرکتی خارجی ممکن است حاکمیت شرکتی داخلی موثر را جایگزین خود بیند. در استدلال دوم فرض می شود مدیران جهت نشان دادن سطح بالای ساختار حاکمیت شرکتی و کاهش عدم تقارن اطلاعاتی، از موسسات حسابرسی بزرگ و با کیفیت بالاتر استفاده کنند که ممکن است باعث افزایش حق الزحمه حسابرسی شود.
در تحقیق پیش رو با توجه به روش حذف سیستمـاتیک در خصوص انتخــاب نمونه و افشاء شرکت ها در خصوص هزینه های حسابرسی طی سالهای 1387 الی آخر سال 1391، 96 شرکت در قالب 480 مشاهده مورد بررسی قرار گرفت. نتیجه آزمون مدل نشان می دهد که، در سطح معنی داری متغير مستقل؛ حاکمیت شرکتی (مالكيت نهادي و استقلال هیات مدیره) با هزینه حسابرسی درسطح اطمينان 95/0 رابطه است. بنابراين فرضيه های اول و سوم تحقیق‌ قبول مي‌شود. با توجه به نتایج بدست آمده هر چه درصد مشارکت سهامدارن عمده و حرفه ای که بطور تخصصی در شرکت سرمایه گذاری نموده اند، افزایش یابد، هزینه های حسابرسی کاهش خواهد یافت. همچنین هرچه درصد استقلال اعضاء هیات مدیره افزایش یابد (تعداد غیر موظف هیات مدیره بیشتر باشد)، هزینه های حسابرسی افزایش خواهد یافت.

فصل اول
کلیات تحقیق
1-1- مقدمه
حسابرسي مستقل از طريق بهبود قابليت اتكا و افزايش اعتبار فرآيند گزارشگري مالي، به سودمندي اين فرآيند و كارايي بازارهاي سرمايه كمك مي كند. كيفيت حسابرسي به عوامل متعددي به خصوص استقلال حسابرس بستگي دارد. لذا، كاهش استقلال حسابرس بر كيفيت فرآيند حسابرسي و اظهار نظر وي تأثير مستقيم مي گذارد. به همين دليل، مجامع حرفه اي توجه جدي به تهدیدهای استقلال حسابرس دارند. براي استقلال دو بعد در نظر گرفته اند . بعد ظاهري كه استقلال ظاهري نام داشته ، متكي بر پرهيز از حالاتي است كه باعث شك و ترديد يك فرد منطقي و آگاه از تمام شرايط و حالات نسبت به بي طرفي حسابرسي مي شود. بعد باطني، معنوی يا فكري كه به‌خود حسابرس بستگي داشته و قابل اندازه گيري يا مشاهده ی مستقيم نیست (شريعت‌پناهي و نهندي، 1384، 77). شرکت‌ها که متقاضی انجام حسابرسی هستند اهداف متفاوتی را دنبال می‌کنند.اهدافی از قبیل داشتن گزارش حسابرسی برای شرکت در مزایده و مناقصات،اهداف ارائه به اداره امور مالیاتی، ارائه گزارش به مجمع عمومی صاحبان سهام و … اهدافی است که متقاضیان انجام، به دنبال آن هستند.طبیعی است که این متقاضیان با توجه به اهداف به دنبال پرداخت حداقل حق‌‌الزحمه برای انجام اینکار هستند و حسابرسان نیز با در نظر گرفتن حجم کار و ملاحظات حرفه‌ای به دنبال انجام کار با کیفیت متفاوت و نوع گزارش متفاوتند.جان کلام اینکه خواستن کیفیت بالاتر حسابرسی و دریافت گزارش مطلوبتر مستلزم انجام هزینه بیشتر و پرداخت حق‌الزحمه حسابرسی بیشتر است و همچنین کیفیت مطلوب تر حسابرسی به سیستم حسابداری و کنترل‌های داخلی و مستندات مطلوب تری احتیاج دارد.بنابراین برای ایجاد اطمینان خاطر در مدیران و سهامداران و سایر ذی‌نفعان شرکت، اولا” به سیستم حسابداری خوب و ثانیا” یک حسابرسی خوب احتیاج است.
1-2- بیان مساله
در دنياي صنعتي امروز وجود اطلاعات مالي قابل اتكا از اهميت حياتي برخوردار است. اقتصاد بسياري از كشورها دركنترل شركتهاي سهامي بزرگي قرار دارد كه سرمايه مورد نياز خود را از ميليونها سرمايه‌گذار تامين كرده‌اند. سرمايه‌گذاران كه پس‌اندازهاي خود را در اختيار شركتهاي سهامي قرار داده‌اند با توجه به صورتهاي مالي ساليانه يا فصلي كه توسط شركتها انتشار مي‌يابد از استفاده درست و موثر وجوه سرمايه‌گذاري شده خود اطمينان حاصل مي‌كنند، اطلاعات منعكس در صورتهاي مالي زماني براي استفاده‌كنندگان مفيد و موثر است كه از وي‍ژگيهاي كيفي لازم برخوردار باشد. يكي از ويژگيهاي كيفي اطلاعات مالي، قابليت اعتماد است. اطلاعات مالي هنگامي قابل اعتماد و اتكاست كه آثارمالي معاملات و ساير رويدادهاي مالي به گونه‌اي بيطرفانه اندازه‌گيري شده و نتايج اندازه‌گيري‌ها معتبر و قابل تاييد مجدد باشد. استفاده‌كنندگان از صورتهاي مالي هنگامي مي‌توانند به اطلاعات مالي منعكس در صورتهاي مالي اتكا كنند كه شخصي مستقل، ذيصلاح و بيطرف نسبت به ميزان اعتبار اين اطلاعات، نظر حرفه‌اي ارائه كرده باشد. در سيستمهاي اجتماعي – اقتصادي كنوني، وظيفه اظهارنظر نسبت به صورتهاي مالي به حسابرسان مستقل واگذار شده است و فعاليت حسابرسان مستقل بيشتر در قالب موسسات حسابرسي انجام مي‌گيرد. (استانداردهای حسابرسی، 1383،پیشگفتار)
براي ساليان متمادي در گذشته، اقتصاددانان فرض مي‌كردند كه تمامي گروه‌هاي مربوط به يك شركت سهامي براي يك هدف مشترك فعاليت مي‌كنند؛ اما در سي سال گذشته، اقتصاددانان موارد بسياري از تضاد منافع بين گروه‌ها و چگونگي مواجهه شركت‌ها با اين‌گونه تضادها را مطرح كرده‌اند. به‌طور كلي اين موارد، تحت عنوان «حاكميت شركتي» در حسابداري بيان مي‌شود. طبق تعريف حساس يگانه و باغوميان: “حاكميت شركتي، قوانين و مقررات، ساختارها، فرآيندها، فرهنگ‌ها و سيستم‌هايي است كه موجب دستيابي به هدف‌هاي پاسخ‌گويي، شفافيت، عدالت و رعايت حقوق ذينفعان مي‌شود”. تأكيد مباني اوليه حاكميت شركتي، بيشتر بر موضوع راهبرد شركت‌ها و حقوق سهامداران قرار داشت و بعدها با طرح ديدگاه‌هاي جديدتر، به سمت توجه جدي به حقوق كليه ذينفعان و اجتماع گرايش يافت. فروپاشي شركت‌هاي بزرگي مانند انرون و ورلدكام در آمريكا توجه همگان را به نقش برجسته حاكميت شركتي و توجه جدي به اصول نام‌برده درمورد پيشگيري از وقوع چنين فروپاشي‌هايي جلب كرده است .
در حاكميت شركتي، هدف، برخورداري از يك هيئت‌مديره مؤثر و كارا است و دستيابي به اين هدف، مستلزم ارزيابي خصوصيات هيئت مديره(به‌ويژه مطلوب) است. در اين صورت، سؤال مطرح اين است كه آيا متفاوت بودن خصوصيات هيئت‌مديره شركت‌ها مي‌تواند در تعیین حق الزحمه حسابرسان مستقل اثرگذار باشد؟ يعني اگر ويژگي‌هايي از جمله تعداد اعضاي هيئت مديره، نسبت غيراجرايي اعضاي هيئت مديره، نمايندگي اعضاي هيئت‌مديره از بُعد دولتي يا خصوصي بودن آن، وجود مدرك تحصيلي دكتري در بين اعضاي هيئت مديره، وجود مدرك تحصيلي مالي يا حسابداري در بين اعضاي هيئت مديره، تغيير در اعضاي هيئت‌مديره سال و تغيير حسابرس مي‌تواند بر هزینه های حسابرسی و حق الزحمه حسابرسان مستقل تأثيرگذار باشد؟ با دستيابي به جواب اين سؤال‌ها مي‌توان به‌منظور بهبود عملكرد شركت، اقدامات مناسب‌تري را به‌عمل آورد و سهامداران را به انتخاب هيئت‌مديره مطلوب‌تر هدايت كرد.(عباس زاده و منظرزاده ، 1390 ، دوره18 ، شماره 63)
موسسات حسابرسی مفاهیم نظری و تجربی مهمی برای تعیین حق الزحمه حسابرسی دارند. آنها جهت قيمت گذاري خدمات حسابرسي از عوامل گوناگوني استفاده مي كنند و تحقيقات زيادي نيز در رابطه با شناسايي و ارزيابي اين عوامل انجام شده است. عواملی که در اغلب مطالعــات مدنظر قرار گرفته اند شامل عوامل ريسك، حجم و پيچيدگي عمليات واحد مورد رسيدگي بوده است. یکی از عوامل مهم تعیین ریسک حسابرسی ساختار حاکمیت شرکتی می باشد که باید به آن توجه شود.البته هنوز معلوم نیست که حاکمیت شرکتی تاثیری بر حق الزحمه حسابرسی دارد یا نه و اگر دارد چگونه حق الزحمه حسابرسی را تحت تاثیر قرار می دهد. حداقل دو استدلال در مورد رابطه حاکمیت شرکتی و حق الزحمه های حسابرسان وجود دارد. در استدلال اول فرض بر این است که ساختار داخلی حاکمیت شرکتی شرکت ها کامل است. در نتیجه هزینه های نمایندگی و ریسک موسسات حسابرسی کاهش یافته و این باعث کاهش حق الزحمه حسابرس و هزینه های حسابرسی شرکت می شود. به عبارتی حسابرسی به عنوان شکلی از حاکمیت شرکتی خارجی ممکن است حاکمیت شرکتی داخلی موثر را جایگزین خود بیند. در استدلال دوم فرض می شود مدیران جهت نشان دادن سطح بالای ساختار حاکمیت شرکتی و کاهش عدم تقارن اطلاعاتی، از موسسات حسابرسی بزرگ و با کیفیت بالاتر استفاده کنند که ممکن است باعث افزایش حق الزحمه حسابرسی شود. تحقیقات تجربی تاکنون جوابی در مورد اینکه کدام استدلال بهتر عمل می کند ارائه نکرده است.در این تحقیق سعی میشود تاثیر ساختار حاکمیت شرکتی بر هزینه های حسابرسی مورد بررسی قرار گیرد. بنابراین سوال اصلی تحقیق؛ این است که آیا ساختار حاکمیت شرکتی بر هزینه های حسابرسی تاثیر دارد؟
1-3- اهمیت و ضرورت تحقیق
برای تصمیم‌گیری‌های اقتصادی نیاز به اطلاعاتی است که بتوان با کمک آنها منابع موجود و در دسترس را به نحوی مطلوب تخصیص داد. یکی از مهمترین عوامل در تصمیم گیری صحیح، اطلاعات مناسب و مرتبط با موضوع تصمیم است که اگر به درستی فراهم و پردازش نشوند، اثرات منفی برای فرد تصمیم‌گیرنده در پی خواهد داشت (اکبری، 1389: 11). با توجه به تمرکز مالکیت کمتر در موسسات بزرگ و وجود اعضای غیر موظف در هیئت مدیره، مشکلات نمایندگی در شرکتها بوجود می آید و نیاز به وجود حسابرسی خارجی را افزایش می دهد. از این رو این تحقیق بررسی می کند که آیا نیاز است حسابرسی با کیفیت تر و با هزینه های بیشتر انجام گیرد یا خیر.
1-4- اهداف تحقیق
1-4-1- اهداف علمی
هدف علمی تحقیق مطالعه تاثیر ساختار حاکمیت شرکتی بر هزینه های حسابرسی مورد بررسی است. بنابراین محقق بر اساس آمار و داده های شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار در پی پاسخ منطقی این سوال است که؛ ساختار حاکمیت شرکتی بر هزینه های حسابرسی چه تاثیری دارد؟

1-4-2- اهداف کلی و فرعی
هدف اصلی تحقیق بررسی تاثیر حاکمیت شرکتی بر حق الزحمه حسابرسی می باشد.
اهداف فرعی:
تعيين ارتباط ميان درصد مالكيت نهادي و هزینه های حسابرسی.
تعيين ارتباط ميان درصد مشارکت مدیریت در مالکیت و هزینه های حسابرسی.
تعيين ارتباط ميان استقلال هيأت مديره و هزینه های حسابرسی.
تعيين ارتباط ميان وجود حسابرس داخلي و هزینه های حسابرسی.
1-4-3- اهداف کاربردی
نتایج این تحقیق میتواند مورد استفاده گروههای متعددی قرار گیرد که موارد زیر از آن جمله هستند:
سازمان بورس اوراق بهادار: تعریف نظام راهبری مناسب برای شرکت های پذیرفته شده.
سرمــایه گذاران: با توجه به اهدافی که دارند، اعم از کوتاه مدت یـا بلند مدت، نتــایج این تحقیق می تواند در انتخاب سهام شرکتها برای سرمایه گذاری مورد توجه قرار گیرد و از آنجا که سرمایه گذاران با توجه به رویکرد تکیه گاه یابی به دنبال یک مبنای قابل اتکا هستند، نتایج این تحقیق می تواند آنها را در انتخاب این مبنای مطمئن یاری رساند و رفتار سرمایه گذاران را بهبود بخشیده و در نتیجه تصمیم گیری آنها از سودمندی قابل ملاحظه ای برخوردار باشد.
دانشگاه ها و مراکز پژوهشی : این تحقیق برای بیان بهتر و دقیقتر رویکردهای رفتاری و آثار آنها در پی تئوری های جدیدتر، مفید واقع می شود.
سهامداران : نتایج این تحقیق می تواند سهامداران را در ارزیابی سهام شرکت و انتخاب اعضاء هیات مدیره و کمیته حسابرسی برای آن یاری رساند و توجه آنها به طور غیر مستقیم به مدیریت بهینه هزینه هایی همچون هزینه حسابرسی باعث بهبود نظام راهبری شرکت می گردد.
مدیران : مدیریت در اهداف کوتاه مدت و علی الخصوص در اهداف بلند مدت شرکت ها و کنترل فعالیت های درون سازمان برای رسیدن به سود و رفاه بیشتر که در نهایت منجر به جلب رضایت سهامداران خواهد شد و نیز از آنجا که استقلال حسابرس و کیفیت گزارشات آن در مورد گزارش حسابداری می تواند بر انتظارهای ذهنی سرمایه گذاران (مبنی بر دستاوردهای محتمل آینده، از نظر سود خالص و سود تقسیمی) اثر بگذارد مدیر می تواند از طرق مختلف چون هموارسازی سود اثری مساعد و مطلوب بر ارزش سهام بگذارد.

1-5- سوالات تحقیق
سوال اصلی تحقیق:
حاکمیت شرکتی چه تاثیری برهزینه حسابرسی دارد؟
سوال فرعی تحقیق:
آیا درصد مالكيت نهادي بر حق الزحمه حسابرسی تاثیر دارد؟
آیا درصد مشارکت مدیریت در مالکیت بر حق الزحمه حسابرسی تاثیر دارد؟
آیا استقلال هيأت مديره بر حق الزحمه حسابرسی تاثیر دارد؟
آیا وجود حسابرس داخلي بر حق الزحمه حسابرسی تاثیر دارد؟
1-6- فرضیه های تحقیق
برای پاسخ به سوالات مطرح شده، فرضیه های زیر تدوین شده است:
فرضیه اصلی تحقیق:
مکانیزمهای حاکمیت شرکتی بر هزینه حسابرسی تاثیر دارند.
فرضیه فرعی تحقیق:
درصد مالكيت نهادي بر حق الزحمه حسابرسی تاثیر دارد.
درصد مشارکت مدیریت در مالکیت بر حق الزحمه حسابرسی تاثیر دارد.
استقلال هيأت مديره بر حق الزحمه حسابرسی تاثیر دارد.
وجود حسابرس داخلي بر حق الزحمه حسابرسی تاثیر دارد.
1-7- روش تحقیق
ازجهت هدف، این تحقیق از نوع کاربردی است. این نوع تحقیق ها از آن جهت که می تواند مورد استفاده سازمان بورس اوراق بهادار، تحليل‌گران مالي و كارگزاران بورس، مديران مالي شركتها، دانشگاهها و مراكز آموزش عالي و پژوهشگران، سازمان حسابرسي قرار گیرد، کاربردی است.
ازجهت روش استنتاج، این تحقیق از نوع توصیفی – تحلیلی می باشد. تحقيق توصيفي آنچه را که هست بدون دخل و تصرف توصيف و تفسير مي‌کند. اين نوع از تحقيق شامل جمع‌آوري اطلاعات به منظور آزمون فرضيه يا پاسخ به سوالات مربوط به وضعيت فعلي موضوع مورد مطالعه مي‌باشد.
ازجهت نوع طرح تحقیق، تحقیق حاضر از نوع تحقیقات پس رويدادي1 است. در اين نوع تحقیق‌ها، هدف بررسی روابط موجود بین متغیرها است و داده‌ها از محيطي كه به گونه‌اي طبيعي وجود داشته‌اند و يا از وقايع گذشته كه بدون دخالت مستقيم پژوهش‌گر رخ داده است، جمع‌آوري و تجزيه و تحليل‌ مي‌شود.
1-8- جامعه آماری و روش گردآوری اطلاعات و داده ها
1-8-1- قلمرو زمانی و مکانی تحقیق
قلمرو زمانی این تحقیق سالهای 1387 تا آخر 1391 و قلمرو مکانی آن بورس اوراق بهادار تهران میباشد.
1-8-2- جامعه و نمونه آماری
شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران جامعه آماری این تحقیق را تشکیل میدهند. نمونه آماری تحقیق به روش حذف سیستماتیک صورت میگیرد. بدین ترتیب از بین جامعه آماری شرکتهایی که دارای شرایط زیر باشند به عنوان نمونه آماری انتخاب میشوند:
سال مالی منطبق با سال شمسی باشد (پایان سال مالی 29اسفند باشد).
جزو شرکتهای سرمایهگذاری نباشند.
در طی سالهای 1387 تا آخر1391 صورتهای مالی سالانه حسابرسی شده خود را ارائه کرده باشند.
در طی سالهای 1387 تا آخر 1391 بطور متوالی سهام شرکت بیش از چهار ماه وقفه معامله ای نداشته باشد.
گزارش هزینه حسابرس آورده شود.
1-8-3- روش گرد آوری اطلاعات
اطلاعات و داده های این تحقیق از روی صورتهای مالی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران و اطلاعات بازار بورس گردآوری می شود. از این رو با توجه به اینکه این شیوه ، جمع آوری اطلاعات از روی اسناد موجود محسوب می شود ، شیوه گردآوری اطلاعات تحقیق حاضر کتابخانه ای است .
1-8-4- ابزار گرد آوری اطلاعات
برای گردآوری اطلاعات و داده های مورد نیاز این تحقیق ضمن مراجعه به سازمان بورس اوراق بهادار، از نرم افزار ره آورد نوین و نیز بانک های اطلاعاتی بورس اوراق بهادار تهران، استفاده خواهد شد، سپس داده ها در نرم افزار Excel طبقه بندی شده و در نهایت در نرم افزار Eviews مورد آزمون قرار خواهند گرفت.
1-9- تعریف عملیاتی متغیرهای تحقیق
براي انجام آزمون فرضيه هاي تحقيق از آزمون هاي رگرسيون خطی ، دوربین واتسون ،آزمون کولموگوروف –اسمیرنوف (KS) ، آزمون همبستگی پیرسون ،آزمون ADF Fisher (آزمون مانایی) ، آزمون هاسمن و F لیمر استفاده خواهد شد كه مدل سیمونیک2(1980) با توجه به در دسترس بودن اطلاعات بشرح زير مورد تجزيه و تحليل قرار خواهد گرفت :

Lnfeeit = β0 + β1 Gov it + β2Tobino it + β3Big it + β4Firmsize + β5Loss it+ β6 Recint it + β7 InvintQit+ β8 Subit +e

Lnfee : متغير وابسته مدل، لگاریتم طبیعی هزینه حسابرسی سال جاری می باشد.
Gov : اين متغيرمستقل شاخص های حاکمیت شرکتی می شود که به ترتیب فرضیه تحقیق درصد مالکیت نهادی، درصد مشارکت مدیریت در مالکیت، استقلال هيأت مديره و وجود حسابرس داخلی را نشان مي دهد.
tobino : اين متغيرکنترلی از حاصل تقسيم ارزش بازار بر ارزش دفتری بدست مي آيد.
Big : اين متغير نشانگر سازمان حسابرسی است.
Firmsize: این متغير نشانگر اندازه شرکت (Lnکل دارایی ها) می باشد. اين متغير بعنوان متغير كنترلي مدل مي باشد كه از حاصل لگاريتم طبيعي كل دارايي هاي شركت بدست مي آيد.
Loss : اگرشرکت در سه سال آخرزیان داشته باشد عدد 1 ودر غیر این صورت عدد صفر
Recint : نسبت حسابهاي دريافتني به کل داراییها
Invint : نسبت موجودیها به کل داراییها
Subs : شرکتهای دارای گروه مثل ایران خودرو-سایپا-صنایع بهشهر
1-10- تعريف واژه‏ها و اصطلاحات فني و تخصصی (به صورت مفهومی)
استقلال حسابرس : کلمه حسابرس بیشتر مواقع با کلمه مستقل همراه و تزیین می‌شود. به این مفهوم که شخصی که کار حسابرسی صاحبکار را می‌پذیرد، از سازمان مورد نظر مستقل است و هیچ‌گونه منفعت مستقیم و یا غیرمستقیمی که بتواند بر اظهارنظر وی تاثیر بگذارد، ندارد. اما در مواردی مشاهده می‌شود که در عین حال که حسابرس استقلالی (چه به‌صورت ظاهری و چه به‌صورت واقعی) از مجموعه ندارد، گزارشهای حسابرسی تهیه‌شده با عنوان گزارش حسابرسی مستقل تهیه و تنظیم می‌شود. بنابراین حسابرسان باید در به‌کارگیری این کلمه در گزارشهای خود با احتیاط بیشتری عمل کنند تا در نبود یک سیستم پوشش بیمه‌ای مناسب، مجبور به پرداخت هزینه‌های ناشی از دعاوی بر علیه خود (به‌علت گزارشهای نادرست که متاثرکننده سرمایه‌گذاری است) نباشنــد. با برخوردار کردن حســــابرسان از خدمات حمایتی منـــاسب (بیمه مسئولیت حسابرسان) که جبران‌کننده خطاهای حسابرسان در گزارش رسمی است، می‌توان بخشی از محدودیتهای موجود در مبحث استقلال حسابرسان را پوشش داد. اهمیت مفهوم استقلال در حسابرسی مستقل به حدی است که برای اثبات آن به‌عنوان یکی از شالوده‌ها در ساختار تئوری حسابرسی، به توجیه اندکی نیاز داریم و این موضوع برخلاف سایر تئوریهای حسابرسی است.از آنجا که گزارشهای حسابرسان مستقل موجب اعتباربخشی به اطلاعات حسابداری و منابع تصمیم‌گیری گروههای ذینفع در شرکت می‌شود، استقلال حسابرس یک مفهوم ضروری به‌نظر می‌رسد. اگر حسابرس مستقل از مدیریت صاحبکار جدا نباشد، چیزی به اعتبار صورتهای مالی نمی‌افزاید. پس این انتظار وجود دارد که حسابرسان به شایستگی و درستکاری در حرفه خود عمل کنند، به‌ویژه از آنها انتظار می‌رود که در انجام این کار اجازه ندهند که قضاوتها و تصمیم‌گیری‌هایشان زیر نفوذ و تاثیر مدیریت صاحبکار قرار گیرد (زراعتگري، 1386، 2).
مفهوم استقلال در استانداردهای حسابرسی: مهمترین استاندارد حسابرسی که حسابرسان را از اظهارنظر نسبت به صورتهای مالی منع می‌کند، مگر آنکه مستقل از واحد مورد حسابرسی باشد، استقلال است. بدین معنی که استقلال با داشتن منافع مالی با اهمیت، در استخدام بودن، به واحد وام دادن و یا از آن وام گرفتن و روابط مختلف دیگر، از بین می‌رود. بدین ترتیب با اینکه در متون استانداردهای حسابرسی به استقلال حسابرس پرداخته شده، لیکن در این متون ، تعریفی مستقل با ابعادی مشخص مورد توجه قرار نگرفته است؛ همچنانکه در آیین رفتار حرفه‌ای ، استقلال حسابرس در قالب احکام قابل اجرا بدین صورت تعریف شده است: هنگامی که حسابداران حرفه‌ای مستقل مسئولیت انجام کاری را به‌عهده می‌گیرند که مستلزم گزارشگری حرفه‌ای است، باید فاقد هر گونه نفع و علاقه‌ای، صرف‌نظر از آثار واقعی آن باشند که ممکن است بر درستکاری و بیطرفی و استقلال ایشان تاثیر گذارد که این مفهوم تا حدود بسیار زیادی سختگیرانه و از جهاتی نیز باز و تفسیرپذیر است(كاوسي، 1382، 24).
کیفیت حسابرسی: از آنجا که کیفیت حسابرسی در عمل به سختی قابل مشاهده است، تحقیقات در این زمینه همواره با مشکلات زیادی روبرو بوده است. متداول‌ترين تعريف درباره كيفيت حسابرسي تعريف زير است: «ارزیابی بازار از احتمال این که حسابرس (الف) موارد تحریفات با اهمیت در صورتهای



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه ارشد

پاسخ دهید